Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Миллий статистика қўмитаси Ўзбекистоннинг 2017–2025 йиллар учун ялпи ички маҳсулоти (ЯИМ) кўрсаткичларини қайта ҳисоблади. Натижада 2025 йилда иқтисодиёт ҳажми жорий нархларда 277,1 трлн сўмга ёки 15 фоизга оширилди: 1849,7 трлн сўмдан 2126,8 трлн сўмга етди. Бу ҳақда Миллий статистика қўмитаси хабар берди.
Доллар ҳисобида 2025 йилги ЯИМ ҳажми 147 млрд доллардан 169 млрд долларга кўтарилди. Фарқ 22 млрд долларни ташкил этди.
Қайта ҳисоб-китобдан кейин 2025 йилда иқтисодиётнинг реал ўсиши аввалги 7,7 фоиз ўрнига 7,8 фоизни ташкил қилди. Идора таъкидлашича, номинал ЯИМнинг 15 фоизга тузатилиши реал ўсиш ҳам қўшимча равишда 15 фоизга ошганини англатмайди, чунки аввалги йиллар маълумотлари ҳам қайта кўриб чиқилган.
Қайта ҳисоб-китоб нима учун зарур бўлди?
Статистика органлари БМТнинг Миллий ҳисоблар тизими стандартлари ва халқаро экспертлар тавсияларини инобатга олган ҳолда йиллик ҳамда чораклик кўрсаткичларни қайта ҳисоблади. Бу жараёнга 2026 йил 10 сентябрдаги ПФ-190-сон Президент фармони асос бўлди.
Қайта ҳисоб-китоб учта манбага таянди: аҳолини рўйхатга олиш, қишлоқ хўжалигини рўйхатга олиш ҳамда корхона ва ташкилотлар бўйича янгиланган маълумотлар. Статистикачиларнинг таъкидлашича, мақсад мамлакатда аввалдан амалга ошириб келинган, бироқ ҳисоб-китобларга тўлиқ киритилмаган иқтисодий фаолиятни аниқроқ ҳисобга олишдан иборат.
2025 йил бўйича тафовутнинг энг катта қисми — 160,3 трлн сўм ёки 57,9 фоизи корхоналар ҳақидаги янги маълумотлар ҳисобига тўғри келди. Қишлоқ хўжалигини рўйхатга олиш 80,4 трлн сўмни (29%), аҳолини рўйхатга олиш эса 36,4 трлн сўмни (13,1%) ташкил этди.
Тармоқлар кесимида энг катта қайта кўриб чиқиш хизматлар соҳасида амалга оширилди — 138 трлн сўмга ошди. Бу умумий тафовутнинг деярли ярмига (49,8%) тенг. Саноатда қўшилган қиймат 52,9 трлн сўмга (19,1%), қишлоқ, ўрмон ва балиқ хўжалигида 44,6 трлн сўмга (16,1%), қурилишда эса 41,6 трлн сўмга (15%) кўпайди. Маҳсулотларга соф солиқлар ўзгармади.
Аҳоли жон бошига ЯИМ
Аҳоли жон бошига ЯИМни ҳисоблашда фойдаланиладиган 2025 йилдаги ўртача йиллик аҳоли сони рўйхатга олиш натижаларига кўра 37,9 млн кишидан 38,7 млн кишигача аниқлаштирилди. Статистикачилар бу бир йил ичида 0,8 млн нафар янги аҳоли пайдо бўлганини эмас, балки аҳолининг умумий сони қайта аниқланганини таъкидламоқда.
2025 йилда аҳоли жон бошига номинал ЯИМ 48,8 млн сўмдан 55 млн сўмга, доллар ҳисобида эса 3881 доллардан 4373 долларга оширилди. Ушбу кўрсаткичнинг реал ўсиши 5,7 фоиздан 5,8 фоизгача аниқлаштирилди.
Уй-жой майдони аввалги ҳисобдан учдан бир қисмга кўп бўлиб чиқди
Аҳолини рўйхатга олиш уй-жой фонди аввал ҳисобланганидан анча катта эканини кўрсатди. 2025 йил охирида унинг умумий майдони аввалги 734 млн квадрат метр ўрнига 1032 млн квадрат метрни ташкил этди. Бу 298 млн квадрат метрга кўп. Шундан хусусий уй-жойлар майдони эски маълумотлардаги 731 млн квадрат метр ўрнига 991 млн квадрат метрга етди.
Турар жой бинолари сони 7,7 млн тадан 8,1 млн тагача аниқлаштирилди. Рўйхатга олиш жараёнида аввалги ҳисобга киритилмаган уй-жойлар ва кейинчалик қуриб битказилган хоналар ҳам аниқланди. Аввалги маълумотлар асосан маъмурий ахборотларга таянган бўлса, рўйхатга олишда кадастрда акс этмаган бўлса ҳам, амалда мавжуд бўлган уй-жойлар ҳисобга олинди.
Бир нафар аҳолига тўғри келадиган ўртача уй-жой майдони 19,4 квадрат метрдан 26,7 квадрат метргача ошди. Бу умумий уй-жой майдонининг ўртача йиллик аҳоли сонига нисбати бўлиб, ҳар бир фуқарога шахсан тегишли бўлган майдонни англатмайди.
Якка тартибдаги уй-жой қурилиши майдонининг ўртача кўрсаткичи 198 квадрат метрдан 260 квадрат метргача, турар жой ва ёрдамчи хоналарни ўз ичига олган уйнинг ўртача умумий майдони эса 105 квадрат метрдан 145 квадрат метргача қайта ҳисобланди. Кўп қаватли уйлардаги квартираларнинг ўртача майдони деярли ўзгармади, фарқ 1,2 квадрат метрни ташкил этди. Ҳовлилар, боғлар ва ер участкалари уй-жой майдонига киритилмайди.
Уй-жой бўйича янги маълумотлар ЯИМнинг иккита таркибий қисмига таъсир кўрсатди. Хўжаликларнинг 2025 йилда ўз эҳтиёжлари учун бажарган қурилиш ишлари қиймати 60,5 трлн сўмдан 80,7 трлн сўмгача қайта ҳисобланди. Ўз уй-жойида яшаш хизматларининг шартли ҳисобланган ҳажми эса 83,9 трлн сўмдан 112,5 трлн сўмга ошди. Статистикачилар таъкидлашича, бу ҳақиқий ижара ҳақи ёки янги солиқ эмас: Миллий ҳисоблар тизимида ўз уй-жойидан фойдаланиш қиймати шу тарзда баҳоланади.
Ҳосил кўпайди, қорамоллар сони эса камайди
Қишлоқ хўжалигини рўйхатга олиш натижасида қўшимча 985,4 минг гектар ер майдони аниқланди. Уларнинг 789,6 минг гектари экин майдонлари, 85 минг гектари балиқчилик ҳавзалари, 75,3 минг гектари боғлар, 21,4 минг гектари узумзорлар ва 14,1 минг гектари иссиқхоналар ҳиссасига тўғри келади.
Боғлар ва узумзорлар майдони 516,3 минг гектардан 613 минг гектарга, иссиқхоналар майдони эса 8 минг гектардан 22,1 минг гектарга ошди.
Айрим экин турлари бўйича тафовут бир неча бараварни ташкил этди. Малина етиштириладиган майдон 119 гектар ўрнига 3281 гектар бўлиб чиқди, яъни 27,6 баравар кўп. Гулкарам майдони 5189 гектарни (11 баравар кўп), доривор ўсимликлар майдони 24 802 гектарни (4,9 баравар кўп), қулупнай майдони эса 5436 гектарни (3,1 баравар кўп) ташкил этди.
Илк бор ферула (12 675 гектар), брокколи (6060 гектар), ширинмия (5289 гектар) ва лаванда (2994 гектар) алоҳида ҳисобга олинди. Шунингдек, сабзавот ва полиз экинлари кўчатлари (2096 гектар), сирень (1530 гектар), голубика (490 гектар) ҳамда цитрус мевалари — лайм, апельсин ва мандарин (201 гектар) майдонлари ҳам ҳисобланди.
2025 йилда дон ҳосили 11 млн тоннани ташкил этди. Бу аввалги маълумотлардан 8,6 фоизга кўп. Сабзавотлар 14,4 млн тонна (5,2 фоизга кўп), полиз экинлари 4,2 млн тонна (28,2 фоизга кўп), мева ва резаворлар 4,1 млн тонна (18,5 фоизга кўп), узум эса 2,3 млн тонна (14,5 фоизга кўп) ҳажмида етиштирилган. Статистикачилар тушунтиришича, бу янги ҳосил эмас, балки аввалги маълумотлардаги камчиликларни тўлдириш натижасидир.
2025 йилда ўсимликчилик маҳсулотлари ҳажми жорий нархларда 243 трлн сўмдан 290,6 трлн сўмгача, яъни 19,6 фоизга қайта ҳисобланди.
Чорвачилик соҳасида эса аксинча ҳолат кузатилди. Йирик шохли қорамоллар сони аввалги маълумотларга нисбатан қарийб 2,3 млн бошга кам бўлиб чиқди. Натижада мол гўшти ишлаб чиқариш ҳажми 13,1 фоизга, сут ишлаб чиқариш эса қарийб 19,2 фоизга камайтириб қайта ҳисобланди.
Балиқчилик ҳавзаларининг майдони 652,8 минг гектарни ташкил этди. Бу аввалги кўрсаткичдан 15 фоизга кўп. Балиқ овлаш ҳажми эса 205,5 минг тоннадан 446,5 минг тоннагача қайта ҳисобланди, яъни 2,2 бараварга ошди.
2025 йилда қишлоқ, ўрмон ва балиқ хўжалиги маҳсулотлари ҳажми жами 623,5 трлн сўмга баҳоланди. Бу аввалги кўрсаткичдан 84,6 трлн сўмга ёки 15,7 фоизга кўп. Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг натурал ҳажмларини қайта ҳисоблаш масаласи ФАОнинг техник ёрдам миссияси билан муҳокама қилинди.
Савдо ва хорижий компаниялар
Корхоналардан маълумот тўплаш жараёни Евростат, ХВЖ ва халқаро экспертлар тавсиялари асосида ўзгартирилди. 2026 йил 1 январдан ҳисоботнинг янги шакли амал қила бошлади ва корхоналар 2025 йил учун йиллик ҳисоботларни ушбу шаклда топширди. Жумладан, корхоналар қайта сотиш учун қанча товар харид қилганини алоҳида кўрсатди.
Аввал савдо устамаси компаниялар ҳисоботларидан олинган. Энди эса у тушум ва товарларни харид қилиш қиймати ўртасидаги фарқ сифатида, омбор захираларидаги ўзгаришлар ҳисобга олинган ҳолда ҳисобланади. Натижада 2025 йилда савдо хизматлари ҳажми 165,9 трлн сўмдан 260,1 трлн сўмгача, яъни 94,2 трлн сўмга ёки 56,8 фоизга қайта кўриб чиқилди.
Бундан ташқари, Ўзбекистонда фаолият юритаётган хорижий компанияларнинг доимий муассасалари ва ишлаб чиқариш ваколатхоналари статистикага тўлиқроқ киритилди. 2025 йилда уларнинг ишлаб чиқариш ҳажми 36,5 трлн сўмни ташкил этгани аниқланди. Бу сумманинг 24,6 трлн сўми (67,4%) қурилиш, 6,7 трлн сўми (18,4%) саноат ва 5,2 трлн сўми (14,2%) хизматлар соҳаси ҳиссасига тўғри келди.
Ўтган йиллар маълумотлари қандай қайта ҳисобланди?
2025 йил маълумотлари алоҳида корхоналар ҳисоботлари асосида батафсил қайта ҳисобланди. 2017–2024 йиллар учун бундай батафсил маълумотлар мавжуд эмаслиги сабабли ХВЖ тавсияларига мувофиқ умумлаштирилган ёндашув қўлланилди. Статистикачилар янги баҳолар ўтган йилларга механик тарзда — бир хил сумма ёки фоиз кўринишида татбиқ этилмаганини таъкидламоқда. Ҳар бир йил иқтисодий фаолликдаги ўзгаришларни ҳисобга олган ҳолда алоҳида қайта ҳисобланган.
Йиллар кесимида номинал ЯИМга киритилган тузатишлар 13,6 фоиздан 15,7 фоизгача бўлди. Энг катта ўсиш — 15,7 фоиз — 2017 йил ЯИМида қайд этилди: кўрсаткич 369,6 трлн сўмдан 427,6 трлн сўмга ошди. 2024 йил ЯИМи эса 14,3 фоизга ўсиб, 1535,4 трлн сўмдан 1754,7 трлн сўмга етди.
Реал ўсиш суръатлари эса 0,3 фоиз пунктдан ортиқ ўзгармади. 2018 йилдаги ўсиш 5,7 фоиздан 5,5 фоизга туширилди. 2019 йилда 6,8 фоиздан 7 фоизга, 2020 йилда 1,6 фоиздан 1,8 фоизга, 2021 йилда 8,2 фоиздан 8,4 фоизга, 2022 йилда 6,1 фоиздан 6,4 фоизга, 2023 йилда эса 6,3 фоиздан 6,4 фоизга оширилди. 2024 йилдаги ўсиш ўзгармади ва 6,7 фоизни ташкил этди.
Чораклик маълумотлар ХВЖнинг чораклик миллий ҳисоблар бўйича қўлланмасидаги Дентон усули ёрдамида янги йиллик кўрсаткичларга мослаштирилди. Қайта ҳисобланган маълумотларга кўра, 2025 йилнинг I чорагида ЯИМ 399,7 трлн сўмни, II чорагида 534,9 трлн сўмни, III чорагида 560,3 трлн сўмни, IV чорагида эса 631,9 трлн сўмни ташкил этди.
Ҳудудлар
2025 йил учун ялпи ҳудудий маҳсулот (ЯҲМ) кўрсаткичлари ҳам қайта ҳисобланди. ЯҲМ барча ҳудудларда ўсди, бироқ ўсиш даражаси турлича — 7,6 фоиздан 22,4 фоизгача бўлди.
Фоиз ҳисобида энг катта қайта кўриб чиқиш Самарқанд, Жиззах ва Сурхондарё вилоятлари ЯҲМида қайд этилди. Мутлақ ўсиш ҳажми бўйича эса Тошкент шаҳри, Тошкент ва Самарқанд вилоятлари етакчилик қилмоқда.
