Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги (ИЛМА) Ўзбекистонда махсус ҳуқуқий режим — тартибга солиш «қумдони» доирасида хорижий қимматли қоғозлар муомаласи қоидаларини тасдиқлади. Низом 11 ноябрь куни Адлия вазирлигида рўйхатдан ўтказилди.
Ҳужжатда Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси томонидан ҳисобга олинган хорижий активлар, шунингдек, улар асосида яратилган молиявий инструментлар муомаласини ташкил этиш тартиби белгиланган.
Қоидалар хорижий фонд индексларига киритилган акциялар, хорижий компаниялар ва давлатларнинг облигациялари, биржада савдоланадиган инвестиция фондлари (ETF), индекс фондларининг қимматли қоғозлари ҳамда хорижий компанияларнинг депозитар тилхатларига нисбатан татбиқ этилади.
Бундай активлар муомаласини капитал бозоридаги тартибга солиш «қумдони» иштирокчилари сифатида рўйхатдан ўтган брокерлар ва бошқа инвестиция воситачилари ташкил этиши мумкин.
Савдолар «Тошкент» республика фонд биржаси майдончасида ёки Ўзбекистондаги инвестиция воситачисининг онлайн платформаси орқали ўтказилиши мумкин. Шунингдек, воситачилар платформалари орқали хорижий савдо майдончаларида хорижий қимматли қоғозлар билан савдо қилиш имконияти ҳам назарда тутилган.
Муомалага фақат ИЛМА маъқуллаганидан кейин махсус реестрга киритилган қимматли қоғозларни чиқаришга рухсат берилади. Агентлик ўз веб-сайтида ушбу реестрни қимматли қоғозлар ва савдо майдончалари ҳақидаги маълумотлар билан бирга эълон қилиб боришни режалаштирмоқда.
Реестрга киритиш учун қимматли қоғоз ва унинг эмитенти тан олинган хорижий юрисдикцияда рўйхатдан ўтган бўлиши керак.
Бундан ташқари, қимматли қоғоз активларининг умумий капиталлашуви камида 1 трлн долларни ташкил этувчи савдо майдончасида муомалада бўлиши лозим.
Хорижий қимматли қоғозлар ва улар асосида яратилган инструментлар билан операцияларни фақат малакали инвестор мақомига эга бўлган жисмоний ва юридик шахслар амалга ошириши мумкин.
Ҳужжатда хорижий қимматли қоғозларни қарз маблағлари ҳисобидан сотиб олиш тақиқланган. Юридик шахсларга бундай харидлар учун конвертациядан фойдаланиш ҳам тақиқланади. Бироқ улар активларни сотиб олиш учун товарлар ва хизматлар экспортидан тушган валюта тушумини йўналтиришлари мумкин.
Хорижий қимматли қоғозлар асосидаги молиявий инструментлар билан битимлар тузиш учун инвестиция воситачилари Қимматли қоғозлар марказий депозитарийсининг агент банкида алоҳида валюта ҳисобварақларини очиши шарт. Ушбу ҳисобварақларда харидорлардан келиб тушган маблағлар алоҳида ҳисобга олинади.
Жисмоний шахслар бундай инструментларни сотиб олиш учун нақд хорижий валютани агент банкнинг бўлим ва филиалларига киритишлари ёки маблағларни ўз ҳисобварақларидан бевосита воситачининг ҳисобварағига ўтказишлари мумкин. Бунда воситачиларга ўз кассалари ёки нотариуслар орқали жисмоний шахслардан нақд пул қабул қилиш тақиқланади.
Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси ҳам клиринг ва битимлар бўйича ҳисоб-китобларни амалга ошириш учун агент банкда алоҳида валюта ҳисобварағини очади. Агент банк ҳисобварақлардаги маблағлар ҳаракати ҳақида Марказий банк ва ИЛМАни хабардор қилиши, трансчегаравий валюта операцияларини эса улар амалга оширилганидан кейин бир иш кунидан кечиктирмай FERUz тизимида рўйхатдан ўтказиши керак.
Тартибда молиявий инструментлар бўйича даромадларни тўлаш ва уларни сўндириш механизми ҳам назарда тутилган. Хорижий ҳисобга олувчи ташкилот дивидендлар, фоизлар тўланиши ёки қимматли қоғозлар сўндирилиши ҳақида Қимматли қоғозлар марказий депозитарийсига хабарнома юборади. Ушбу хабарномалар асосида депозитарий тегишли санада инструментларнинг рўйхатга олинган эгалари рўйхатини шакллантиради.
Тўловлар агент банкдаги шахсий валюта ҳисобварақлари орқали амалга оширилади. Рўйхатга олинган эгалар ушбу ҳисобварақларни Қимматли қоғозлар марказий депозитарийсининг мобил иловаси орқали бошқаришлари мумкин.
Фонд биржаси ва инвестиция воситачилари ҳар ойда ИЛМАга хорижий қимматли қоғозлар билан амалга оширилган операциялар тўғрисида ҳисобот тақдим этиши шарт.
Ҳисобот ҳужжатлари ҳисобот ойидан кейинги ойнинг 5-санасидан кечиктирмай топширилиши лозим.
