Ўзбекистонда уй-жой нархлари бир йилда 4,8 фоизга арзонлади, ипотека қарздорларининг қарз юки кескин камайди

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — 2025 йил якунларига кўра, Ўзбекистонда уй-жойнинг бозор нархлари йиллик ҳисобда 4,8 фоизга пасайди ва ҳисобланган фундаментал қийматдан стандарт оғиш чегарасига қайтди. Бу ҳақда Марказий банкнинг молиявий барқарорлик шарҳида маълум қилинган.

Шу билан бирга, сўмнинг АҚШ долларига нисбатан мустаҳкамлангани сабабли, доллар ҳисобида уй-жой нархлари 1,5 фоизга ошган.

Марказий банк уй-жойнинг фундаментал қийматини тўртта модел асосида баҳолайди. Улар қаторида Байес ҳолатлар фазоси модели ҳамда квантил регрессия модели мавжуд.

Регуляторнинг таъкидлашича, бозор нархларининг мазкур диапазонга қайтиши таклифнинг, жумладан янги қурилишлар ҳисобига ортиши, шунингдек аҳоли даромадлари кўпайиши ва ипотека шартларининг юмшатилиши фонида нархларнинг тузатилиши билан изоҳланади.

Харидорлар хулқ-атвори ҳам ўзгармоқда. Марказий банк қайд этишича, бозор иштирокчилари активлар қийматининг ўсишига таянишдан барқарор ижара даромадига йўналтирилган эҳтиёткор инвестицияларга ўтмоқда.

Йил давомида ижара ставкалари тахминан 3 фоизга ошди. Уй-жой нархлари ўсиш суръати билан ижара ҳақи ўсиш суръати нисбати эса бирдан паст даражага тушди.

Қарз олувчиларнинг қарз юки сезиларли даражада камайди. Барча мажбуриятлари ҳисобга олинганда ипотека олувчилар учун қарз тўловларининг даромадга нисбати (DSTI) ўртача 49 фоизни ташкил этиб, бир йил ичида 22 фоиз пунктга пасайди. Автокредитлар бўйича ўртача DSTI кўрсаткичи эса 60 фоиздан 37 фоизга тушди. DSTI даражаси 50 фоиздан ошмайдиган қарз олувчиларга берилган кредитлар улуши жами ажратилган кредитлар ҳажмида 58 фоиздан 74 фоизгача кўпайди.

Регулятор бу ҳолатни макропруденциал талаблар кучайтирилгани билан боғламоқда. 2025 йил 24 июлдан бошлаб кредит суммасининг гаров қийматига нисбати (LTV) бўйича тўғридан-тўғри чекловлар амал қилмоқда. Уларга кўра, ипотека кредитлари учун LTV 85 фоиздан ошмаслиги керак. Шарҳда таъкидланишича, мазкур чекловларнинг жорий этилиши ипотека ва автокредитларнинг гаров билан таъминланганлик даражасини яхшилаган.

Банклардан ташқари сектордаги мажбуриятлар ҳам ҳисобга олинганда, барча жисмоний шахс қарз олувчиларнинг ўртача DSTI кўрсаткичи 38 фоиздан 37 фоизгача пасайди. Марказий банк хулосасига кўра, шу фонда банкларнинг чакана кредит портфели бўйича йўқотишлар хавфи ҳам камайган.