Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистонда оқ шакар импортига ҳар йили 300 минг тонна миқдорида квота жорий этиш ва маҳаллий шакар ишлаб чиқарувчиларга солиқ имтиёзлари бериш режалаштирилмоқда. Бу ҳақда Spot нашри Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 31 июлдаги 417-сон қарорига таяниб хабар берди. Қарор миллий қонунчилик базаси Lex.uz сайтида эълон қилинмаган.
Квота ичимликлар, қандолатчилик маҳсулотлари ва бошқа озиқ-овқат товарлари ишлаб чиқарувчилари ўртасида тенг тақсимланади — ҳар бирига 100 минг тоннадан. Кейинги йил учун квота ҳажмини Вазирлар Маҳкамаси ноябрь ойида тасдиқлайди. Қарор Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси ҳамда Миллий статистика қўмитасининг таклифлари асосида қабул қилинади. Ички истеъмол, ишлаб чиқариш қувватларининг бандлиги, импорт ва ички нархларни ҳисобга олган ҳолда квота миқдори ҳар олти ойда қайта кўриб чиқилиши мумкин.
Квоталар электрон онлайн-аукционлар орқали тақсимланади. Тизим 2026 йил 1 декабрга қадар ишга туширилиши ва Божхона қўмитасининг «Ягона дарча» тизимига интеграция қилиниши керак. Аукцион натижалари очиқ эълон қилинади.
Иқтисодиёт ва молия вазирлигига бир ой муддатда Солиқ кодексига тегишли ўзгартиришлар тайёрлаш топширилган. Таклифга кўра, маҳаллий шакар ишлаб чиқарувчиларни 2031 йил 1 январга қадар фойда солиғидан озод қилиш ва улар учун мол-мулк солиғи ставкасини 50 фоиз этиб белгилаш режалаштирилмоқда. Корхоналар тежалган маблағларни фақат кредитларни сўндиришга йўналтириши шарт бўлади.
Шакар ишлаб чиқарувчиларнинг «Ўзсаноатқурилишбанк» олдидаги қарзларини қайтариш муддати имтиёзли даври икки йилгача бўлган ҳолда беш йилгача узайтирилади. Тўлов жадваллари ва фоиз ставкалари банкнинг амалдаги тарифларини ҳисобга олган ҳолда қайта кўриб чиқилади. Бундан ташқари, ишлаб чиқарувчилар 2026 йил охирига қадар дебиторлик қарздорлигини тўлиқ қайтариши шарт. Ҳужжатда корхоналарни қўллаб-қувватлаш учун 50 млн доллар тўғридан-тўғри хорижий инвестиция жалб қилиш ҳам назарда тутилган.
2026 йил 1 августдан 2031 йил 1 августгача Тадбиркорликни ривожлантириш компанияси хомашё импорти учун олинган валюта кредитлари бўйича фоиз харажатларининг 50 фоизини, бироқ кўпи билан 5 фоиз бандини қоплаб беради. Ушбу чора маҳаллий шакар ишлаб чиқарувчиларнинг кредитлари бўйича, уларнинг рейтинги ва таснифидан қатъи назар, шу жумладан муддати ўтган қарздорлик мавжуд бўлган ҳолларда ҳам қўлланилади.
2027 йил 1 январдан давлат ташкилотлари ва давлат корхоналари оқ шакарни биринчи навбатда маҳаллий ишлаб чиқарувчилардан харид қилиши керак. Маҳаллий заводлар маҳсулотининг барчаси товар-хомашё биржаси орқали сотилади, экспорт эса чекловларсиз амалга оширилишига рухсат берилади. Ишлаб чиқарувчилар маҳаллий ишлаб чиқарилган товар сертификатини бепул олиши ва Маҳаллий маҳсулотлар ва ишлаб чиқарувчилар реестрига киритилиши мумкин.
Ҳужжат корхоналар устидан молиявий назоратни кучайтиришни ҳам назарда тутади. Ишлаб чиқарувчиларга банк вакиллари орасидан молия директорларини тайинлаш тавсия этилган. Улар қарз олувчининг молиявий аҳволини ёмонлаштириши мумкин бўлган қарорларни блоклаш ҳуқуқига эга бўлади. Бўш маблағлар қарзни муддатидан олдин сўндиришга йўналтирилиши керак, банк олдидаги мажбуриятлар тўлиқ бажарилгунига қадар дивидендлар тўлаш тақиқланади.
Гаровга қўйилган мол-мулк айрим ҳолларда банк балансига ўтказилиши мумкин. Бу корхона бизнес-режада назарда тутилмаган лойиҳаларни бошласа, қарз юкини оширса, тўловларни кечиктирса ёки «Ўзсаноатқурилишбанк»даги ҳисобварағига тушумлар келиб тушишини таъминламаса, амалга оширилиши мумкин.
Божхона қўмитаси ҳар чоракда, чорак тугаганидан кейинги ойнинг 10-санасига қадар, ижтимоий аҳамиятга эга озиқ-овқат маҳсулотлари импорти тўғрисидаги маълумотларни эълон қилиб боради. Маълумотларда етказиб берувчи мамлакатлар ва импортчилар кесимида импорт ҳажми, қиймати ҳамда бир тонна маҳсулотнинг ўртача божхона қиймати кўрсатилади.
Шакар ишлаб чиқарувчиларга стратегиялар ишлаб чиқиш, аудит ўтказиш ва молиявий соғломлаштириш чораларини белгилаш учун хорижий маслаҳатчиларни жалб этиш ҳам тавсия қилинган. Шунингдек, ишлаб чиқаришни рақамлаштириш, GMS бошқарув тизимини ва захираларни ҳисобга олишнинг халқаро стандартларини жорий этиш таклиф қилинмоқда. Корхоналарни Ички ишлар вазирлиги Қўриқлаш департаменти томонидан қўриқлаш ва ишлаб чиқариш жараёнини сутка давомида видеокузатув орқали назорат қилиш ҳам назарда тутилган.
