Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — «Ўзбекистоннинг 1000 геноми» лойиҳаси мамлакатда геном тадқиқотлари, биоинформатика, сунъий интеллект ва тиббий маҳсулотлар ишлаб чиқаришни бирлаштириш мақсадида ташкил этиладиган янги BIOME ҳужайра технологиялари марказининг бир қисмига айланади. Лойиҳани амалга ошириш бўйича меморандум 14 сентябрь куни Сеулда Ўзбекистон ва Жанубий Корея раҳбарлари иштирокида имзоланди.
BIOME маркази Ўзбекистон Фанлар академиясининг Илғор технологиялар маркази негизида ташкил этилади. У ҳужайра материалларини олиш ва тадқиқ қилиш, ҳужайравий маҳсулотларни ишлаб чиқиш ҳамда уларни кейинчалик клиник амалиётда қўллашни қамраб олувчи тўлиқ циклли технологик платформага айланади.
Инфратузилманинг асосий элементларидан бири ҳужайра материаллари коллекцияларини сақлаш ва илмий тадқиқотлар учун намуналар тақдим этишга хизмат қиладиган биобанк бўлади. Геном технологияларидан ҳужайра линияларининг хусусиятлари ва барқарорлигини ўрганишда, биоинформатика ҳамда сунъий интеллектдан эса биотиббий маълумотларнинг катта массивларини таҳлил қилиш ва янги тиббий ечимларни излашда фойдаланилади.
Ишлаб чиқилаётган ҳужайра технологияларини ўсмаларни даволаш, шикастланган тўқималарни тиклаш ва мавжуд даволаш усуллари етарлича самара бермайдиган касалликларни даволашда қўллаш режалаштирилмоқда.
Зарур инфратузилманинг бир қисми аллақачон ишлаб турибди. Илғор технологиялар маркази базасида Ўзбекистондаги биринчи илдиз ҳужайралари банки ташкил этилган бўлиб, унда 1200 дан ортиқ намуна сақланмоқда. Ишлаб чиқилган ҳужайравий маҳсулотлар куйишларни даволаш, тўқималарни тиклаш, жағ-юз жарроҳлиги ва офтальмологияда қўлланилмоқда. Бундан ташқари, онкологик касалликларни даволаш учун NK-ҳужайралар асосидаги препаратни амалиётга жорий этишга тайёргарлик кўрилган.
Келажакдаги BIOME инфратузилмаси таркибига «Ўзбекистоннинг 1000 геноми» лойиҳаси ҳам киради. Лойиҳа доирасида 1200 дан ортиқ иштирокчининг маълумотлари тўпланган бўлиб, уларда қарийб 10 млн генетик маркер мавжуд. Олинган база мамлакат аҳолисининг генетик харитасини шакллантириш, касалликлар хавфини баҳолаш ва персоналлаштирилган тиббиётни ривожлантириш учун қўлланилмоқда.
BIOME марказининг ташкил этилиши мавжуд ишланмалар ва маълумотларни ягона илмий-технологик инфратузилмага бирлаштириш ҳамда Ўзбекистонда геном ва ҳужайра тадқиқотлари кўламини кенгайтириш имконини беради.
