Марказий банкнинг стресс тести: Хавф сценарийси бўйича Ўзбекистон банк капитали 2028 йил охирига келиб 5,6% гача пасайиши мумкин

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистон банк тизимининг биринчи даражали асосий капитали (CET1) етарлилиги коэффициенти хатарли сценарий амалга ошган тақдирда 2028 йил охирига келиб 5,6 фоизгача, жами регулятив капитал етарлилиги коэффициенти эса 6,8 фоизгача пасайиши мумкин. Бу ҳақда Марказий банкнинг 2025 йил учун молиявий барқарорлик шарҳида келтирилган тўлов қобилияти бўйича макростресс-тест натижаларида маълум қилинган.

Регулятор таъкидлашича, гап эҳтимоли жуда паст, аммо оғир оқибатларга олиб келиши мумкин бўлган сценарий (tail risks) ҳақида кетмоқда. Шунингдек, шокларнинг банк капиталига таъсири маълум вақт ўтгач намоён бўлиши қайд этилган. Жорий макроиқтисодий вазият асосида шакллантирилган базавий сценарийда эса бундай пасайиш кутилмаяпти.

Хатарли сценарий геосиёсий кескинлик фонида жаҳон молия шароитларининг қаттиқлашиши, таъминот занжирларида узилишлар, хомашё нархлари ва ишлаб чиқариш харажатларининг ошишини назарда тутади. Growth-at-Risk моделига кўра, бундай вазиятда Ўзбекистоннинг реал ялпи ички маҳсулоти 2026 йил якунларига кўра 0,7 фоизга қисқариши мумкин.

Шу билан бирга, ликвидлик бўйича стресс-тест нисбатан барқарор натижани кўрсатди. Ҳатто хатарли сценарийда ҳам банк тизими бўйича соф пул оқими ижобийлигича қолади. Ҳисоботда қайд этилишича, активлар ва мажбуриятлар муддатлари ўртасидаги номутаносиблик бир йил давомида камайган, ликвидлик бўйича энг катта эҳтимолий муаммоларга эга банкларда эса кутилган маблағлар чиқиб кетишини қоплаш учун етарли активлар мавжуд.

Марказий банк бир банкдаги муаммоларнинг ўзаро мажбуриятлар орқали бутун тизимга тарқалиши, яъни «юқиш» хавфи даражасини паст деб баҳоламоқда. Шунингдек, уй-жой нархларининг арзонлашиши ипотека кредитлари бўйича йўқотишларга жуда чекланган таъсир кўрсатиши қайд этилган.

Марказий банк 2026 йил бошида банк тизимининг барқарорлик захирасини етарли деб баҳоламоқда. Қайд этилишича, барча банклар капитал буферларини ҳисобга олган ҳолда Базель III талабларига риоя қилмоқда. Жами регулятив капитал етарлилиги коэффициенти эса капитални сақлаш буфери (2,5 фоиз), контрциклик буфер (1,5 фоиз) ва тизим аҳамиятига эга банклар учун қўшимча устама (1 фоиз)ни ўз ичига олган минимал талаблардан юқори бўлиб, 13 фоиздан ошган.