Марказий банк микрозаймларни банклар учун асосий ички хавф деб атади

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Микрозаймлар сегментидаги кредит хавфи Ўзбекистон молиявий барқарорлиги учун асосий ички хавфлардан бири бўлиб қолмоқда. Бу ҳақда Марказий банкнинг 2025 йил учун молиявий барқарорлик шарҳида маълум қилинган.

2026 йил 1 январь ҳолатига кўра, тижорат банкларида микрозайм олганлар сони қарийб 2,7 миллион нафарга етди. Бу бир йил аввалгига нисбатан 16 фоизга кўпдир. Бир қарз олувчига тўғри келадиган ўртача шартномалар сони эса 1,7 тадан 1,9 тагача ошди. Марказий банк таъкидлашича, бир қарз олувчининг бир нечта қарз мажбуриятларини тўплаши унинг қарз юкини оширади ва банклар учун кредит йўқотишлари хавфини кучайтиради.

2025 йил якунлари бўйича микрозаймлар учун қарз тўловларининг даромадга нисбати (DSTI) ўртача 37 фоиздан 40 фоизгача кўтарилди.

Портфелнинг муаммоли қисми сифати ҳам ёмонлашди. Йил охирига келиб «шубҳали» ва «умидсиз» тоифаларига киритилган кредитлар улуши барча проблемали микрозаймларнинг 49 фоизини ташкил этди. Бу 2024 йилга нисбатан 2 фоиз пунктга юқори.

Микрозаймлар бўйича қарздорлик қолдиғи 48,9 трлн сўмга етди ёки банкларнинг умумий кредит портфелининг 8 фоизини ташкил қилди. Шу билан бирга, мазкур сегментда проблемали кредитлар улуши йил давомида деярли ўзгармай, 4 фоиз даражасида сақланиб қолди. Захиралар проблемали микрозаймларнинг 50 фоизини қопламоқда, бу эса бир йил аввалгига нисбатан 11 фоиз пунктга юқори.

Шу билан бирга, бозор концентрацияси пасаймоқда. Микрозаймлар қолдиғи бўйича Ҳерфиндаль–Хиршман индекси 920 пунктни ташкил этиб, бир йил ичида 76 пунктга камайди. Бу бозор концентрациясининг паст даражасига мос келади. Бироқ регулятор айрим банкларда микрозаймларнинг кредит портфелидаги улуши ҳали ҳам юқори бўлиб қолаётганини қайд этган.

Умуман олганда, чакана кредитлаш корпоратив кредитлашга нисбатан тезроқ ўсишда давом этмоқда. 2025 йил давомида жисмоний шахсларга ажратилган кредитларнинг банк тизими умумий кредит портфелидаги улуши 33 фоиздан 36 фоизгача ошди. Юридик шахслар қарздорлиги эса 8 фоизга ўсиб, 383,7 трлн сўмга етди.

Шарҳда келтирилган бозор иштирокчилари сўрови натижалари ҳам шунга яқин манзарани кўрсатади. Банклар асосий хавфлар сифатида аҳоли қарз юкининг ортиши (жавобларнинг 32 фоизи), валюта курси ўзгарувчанлиги (31 фоиз) ва инфляцияни қайд этган.