Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekistonning jami tashqi qarzi 2026 yil yanvar–iyun oylarida 1,9 milliard dollarga oshib, 1 iyul holatiga ko‘ra 84,1 milliard dollarga yetdi. Bu maʼlumotlar Markaziy bankning mamlakat to‘lov balansi, xalqaro investitsiyaviy pozitsiyasi va tashqi qarziga bag‘ishlangan sharhida keltirilgan.
Yil boshidan buyon tashqi sektorda avvalgi davrlarda kuzatilgan tendensiyalar saqlanib qoldi. Bunga oltinni hisobga olmagan holda tovarlar va xizmatlar eksportining oshishi, xalqaro pul o‘tkazmalari hajmining ko‘payishi, shuningdek, xorijiy investitsiyalar oqimining davom etishi taʼsir ko‘rsatdi.
Shu bilan birga, joriy operatsiyalar hisobi taqchilligi birinchi yarim yillik yakunlariga ko‘ra qariyb 6,2 milliard dollarni tashkil etdi. Taqqoslash uchun, birinchi chorakda ushbu ko‘rsatkich 5,79 milliard dollar darajasida bo‘lgan, yaʼni ikkinchi chorakda taqchillik qariyb 410 million dollarga oshgan.
Asosiy omil savdo balansining manfiy saldosi bo‘lib qolmoqda. Yanvar–iyun oylarida u 13,4 milliard dollarga yetgan bo‘lsa, yanvar–mart oylarida 8,3 milliard dollarni tashkil etgan.
Birinchi yarim yillikda eksport hajmi 15,4 milliard dollarni tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 8,6 foizga qisqardi. Ikkinchi chorakda eksport qariyb 9,8 milliard dollarga yetgan, birinchi chorakda esa 5,6 milliard dollarni tashkil etgan.
Yillik hisobdagi pasayish asosan oltin sotuvi hajmining kamayishi bilan bog‘liq. Shu bilan birga, oltinni hisobga olmagan holda tovarlar eksporti 27 foizga, xizmatlar eksporti esa 45 foizga oshdi.
Import, aksincha, o‘sishda davom etdi. Birinchi olti oyda import 24 foizga oshib, 28,8 milliard dollarni tashkil etdi. Ikkinchi chorakda import hajmi qariyb 14,9 milliard dollarga yetgan bo‘lsa, yanvar–mart oylarida 13,9 milliard dollarni tashkil etgan.
Importning asosiy toifalarini mashina va uskunalar, transport vositalari, kimyo va mineral mahsulotlar, shuningdek, oziq-ovqat mahsulotlari tashkil etdi.
Savdo taqchilligi birlamchi va ikkilamchi daromadlar bo‘yicha ijobiy ko‘rsatkichlar hisobiga qisman qoplandi. Birinchi yarim yillikda ularning saldosi mos ravishda 1,9 milliard dollar va 5,3 milliard dollarni tashkil etdi. Birinchi chorakda ikkilamchi daromadlar bo‘yicha 2,5 milliard dollar miqdorida ijobiy saldo qayd etilgan bo‘lsa, birlamchi daromadlar bo‘yicha 43 million dollar miqdorida taqchillik kuzatilgan.
Joriy operatsiyalar hisobi taqchilligini moliyalashtirish to‘g‘ridan-to‘g‘ri, portfel va boshqa investitsiyalar bilan bog‘liq operatsiyalar, shuningdek, boshqa manbalar hisobiga amalga oshirildi.
Birinchi yarim yillikda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning sof oqimi 2,3 milliard dollarni tashkil etdi. Uning qariyb 1,6 milliard dollari ikkinchi chorak hisobiga to‘g‘ri kelgan. Portfel investitsiyalarining sof jalb qilinishi hajmi esa birinchi chorakdagi 4,1 million dollarga nisbatan qariyb 2 milliard dollarga yetdi.
Boshqa investitsiyalar bo‘yicha qariyb 1,5 milliard dollar miqdorida sof oqim qayd etildi. Ushbu summaning qariyb 400 million dollari ikkinchi chorak hisobiga to‘g‘ri kelgan. Natijada moliyaviy hisobning manfiy saldosi birinchi chorak yakunlaridagi 5 milliard dollardan birinchi yarim yillikda 7,5 milliard dollarga oshdi.
Shu bilan birga, mamlakatning xalqaro investitsiyaviy pozitsiyasi ham o‘zgardi. Ikkinchi chorakda O‘zbekistonning sof xalqaro investitsiyaviy pozitsiyasi 8,3 milliard dollarga qisqardi — 1 apreldagi 21,6 milliard dollardan 1 iyul holatiga 13,3 milliard dollarga tushdi. Umuman, yil boshidan buyon uning qisqarishi 34 foizni tashkil etdi.
Rezidentlarning tashqi aktivlari birinchi yarim yillik yakunlariga ko‘ra 1,1 milliard dollarga kamaydi. Birinchi chorakda esa, aksincha, ular 2,6 milliard dollarga oshgan edi. Shu tariqa, ikkinchi chorakda qisqarish qariyb 3,7 milliard dollarni tashkil etdi.
Aktivlar dinamikasiga jahonda oltin narxining pasayishi taʼsir ko‘rsatdi. Buning natijasida xalqaro zaxiralar 2,5 milliard dollarga qisqardi. Shu bilan birga, to‘g‘ridan-to‘g‘ri va boshqa investitsiyalar bo‘yicha aktivlar 1,4 milliard dollarga oshdi.
Rezidentlarning tashqi majburiyatlari yanvar–iyun oylarida 5,8 milliard dollarga ko‘paydi. Birinchi chorakda ularning o‘sishi 534 million dollarni tashkil etgan bo‘lsa, ikkinchi chorakda o‘sish qariyb 5,3 milliard dollarga yetdi.
1 iyul holatiga O‘zbekistonning davlat tashqi qarzi 41,7 milliard dollarni tashkil etdi. 1 aprel holatida bu ko‘rsatkich 40,5 milliard dollar bo‘lgan. Shu davrda korporativ tashqi qarz 41,7 milliard dollardan 42,4 milliard dollarga oshdi. Natijada mamlakatning umumiy tashqi qarzi avvalgi chorakdagi 82,2 milliard dollarga nisbatan 84,1 milliard dollarga yetdi.
Markaziy bank korporativ tashqi qarz tarkibiga davlat kafolatisiz jalb qilingan xususiy sektor qarzlari kirishini aniqlashtirdi. Bunday qarzlar bo‘yicha davlat majburiyatlari mavjud emas, ularni qaytarish kompaniyalar va banklarning o‘z mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.
Shu bilan birga, Xalqaro valyuta jamg‘armasi bayonotida O‘zbekistonda qarz yuki darajasi past ekani qayd etilgan. Mamlakat tashqi qarzlarining salmoqli qismi imtiyozli shartlarda jalb qilingan.
