Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Özbekistondagi maxsus iqtisodiy zonalar (MIZ) korxonalari 2026 yilning yanvar–sentyabr oylarida 53 598,5 mlrd sömlik sanoat mahsulotlari işlab çiqardi. Bu ötgan yilning şu davriga nisbatan 18,7 foizga köp. Bu haqda Özbekiston Respublikasi Milliy statistika qömitasi xabar berdi.
2025 yilning şu davrida MIZ iştirokçilari 45 151,8 mlrd sömlik mahsulot işlab çiqargan. Statistikada işlab çiqariş hajmi QQS va aksiz soliğisiz, amaldagi narxlarda hisoblanadi.
MIZlar mamlakatdagi iqtisodiy zonalarning barça turlari orasida işlab çiqariş hajmi böyiça yetakçilikni saqlab qolmoqda.
Zonalar va iştirokçilar soni
2026 yil 1 oktyabr holatiga köra, Özbekistonda 32 ta MIZ va 401 ta kiçik sanoat zonasi (KSZ) mavjud bölgan. Bundan taşqari, 29 ta texnopark va 352 ta klaster faoliyat yuritmoqda. Yana 165 ta maydon yoşlar sanoat va tadbirkorlik zonalari (YOSTZ) hisoblanadi.
Hisob-kitobga faqat loyihalari işga tuşirilgan korxona-iştirokçilari mavjud zonalar kiritilgan.
Iştirokçilar soni böyiça texnoparklar yetakçi bölib, ularda 4 957 ta korxona faoliyat yuritadi. KSZlarda 3 271 ta, YOSTZlarda esa 1 334 ta korxona bor. EIZ iştirokçilari 1 186 ta korxonani, klasterlar iştirokçilari esa 386 ta korxonani taşkil etadi.
Işlab çiqariş
EIZlardan keyin eng köp mahsulot klasterlarda işlab çiqarilgan — 27 900,6 mlrd sömlik. Bir yil avval bu körsatkiç 23 918,4 mlrd sömni taşkil etgan.
KSZ iştirokçilari töqqiz oy davomida 15 282,3 mlrd sömlik mahsulot işlab çiqargan. 2025 yil yanvar–sentyabr oylarida bu körsatkiç 13 402,5 mlrd söm bölgan.
Texnoparklarda işlab çiqariş hajmi 2 552,6 mlrd sömga yetgan. Bir yil avval u 1 695,9 mlrd sömni taşkil etgan. YOSTZ korxonalari esa 728,0 mlrd sömlik mahsulot işlab çiqargan.
MIZ va KSZlarda qanday mahsulotlar işlab çiqariladi?
MIZlardagi işlab çiqariş hajmining deyarli törtdan bir qismi — 24,4 foizi avtomobillar, tirkamalar va yarim tirkamalar işlab çiqariş hissasiga töğri keladi. Metallurgiya sanoatining uluşi 23,1 foizni, oziq-ovqat sanoatining uluşi esa 8,6 foizni taşkil etadi.
MIZlardagi işlab çiqarişning 7,5 foizi boşqa nometall mineral mahsulotlar hissasiga töğri keladi. Rezina va plastmassa buyumlari uluşi 5,7 foiz, boşqa tayyor mahsulotlar uluşi esa 4,0 foizdan iborat.
KSZlarda işlab çiqariş tarkibi boşqaça. Birinçi örinni 18,3 foiz uluş bilan töqimaçilik sanoati egallaydi. Ikkinçi örinda 16,9 foiz bilan metallurgiya turadi. Koks va neftni qayta işlaş mahsulotlari uluşi esa 9,9 foizni taşkil etadi.
KSZ iştirokçilari işlab çiqariş hajmining 8,6 foizi oziq-ovqat mahsulotlari, 8,5 foizi kiyim-keçak hissasiga töğri keladi. Rezina va plastmassa buyumlarining uluşi 7,6 foizga teng.
Investitsiyalar
Asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalarning eng katta qismi MIZlar hissasiga töğri kelgan. Barça moliyalaştiriş manbalari hisobidan bu zonalarga 7 030,0 mlrd söm investitsiya yönaltirilgan.
Klasterlar 2 470,5 mlrd söm, texnoparklar esa 1 562,0 mlrd söm investitsiya kiritgan. KSZlarga 680,9 mlrd söm, YOSTZlarga esa 21,0 mlrd söm mablağ sarflangan.
Quriliş va xizmatlar
Öz kuçlari bilan bajarilgan quriliş işlari hajmi böyiça KSZlar yetakçilik qilmoqda — 982,0 mlrd söm. Texnoparklarda bu körsatkiç 212,6 mlrd sömni, MIZlarda esa 141,5 mlrd sömni taşkil etgan.
YOSTZ iştirokçilari 136,4 mlrd sömlik, klasterlar esa 37,0 mlrd sömlik quriliş işlarini bajargan.
Bozor xizmatlarini eng köp texnoparklar körsatgan — QQS va aksiz soliğisiz 29 213,6 mlrd sömlik. EIZlar hissasiga 1 841,4 mlrd sömlik, KSZlar hissasiga esa 1 390,1 mlrd sömlik xizmatlar töğri kelgan.
Klasterlar 1 231,6 mlrd sömlik, YOSTZlar esa 202,3 mlrd sömlik xizmat körsatgan.
Xizmatlar eksporti va importi
Texnoparklar 624 016,3 ming dollarlik xizmatlarni eksport qilgan. KSZ iştirokçilari xorijga 7 368,6 ming dollarlik, MIZ iştirokçilari esa 4 518,3 ming dollarlik xizmat sotgan.
YOSTZlarda xizmatlar eksporti 1 255,5 ming dollarni taşkil etgan. Klasterlar böyiça xizmatlar eksporti haqidagi ma’lumotlar esa relizda keltirilmagan. Eksport körsatkiçlari korxonalar tomonidan qayta taqdim etilgan ma’lumotlar asosida hisoblangan.
Texnoparklar tomonidan xizmatlar importi 294 478,7 ming dollarga, KSZlarda 34 335,8 ming dollarga, EIZlarda esa 24 325,9 ming dollarga yetgan. Klasterlar 3 482,4 ming dollarlik, YOSTZlar esa 214,5 ming dollarlik xizmat import qilgan.
Bandlik
Eng köp kişi texnoparklarda işlaydi: sentyabr oyi oxirida bu yerda 71 841 ta iş örniga nisbatan 67 958 nafar xodim faoliyat yuritgan.
EIZlarda 63 129 ta iş örni mavjud bölib, 61 496 nafar kişi mehnat qilgan. Klasterlarda 56 721 ta iş örni hisobga olingan, bandlar soni esa 56 267 nafarni taşkil etgan.
KSZ korxonalarida 45 860 ta iş örniga nisbatan 45 053 nafar kişi işlagan. YOSTZlarda esa 7 119 ta iş örni va 7 092 nafar xodim bölgan.
IT-park
IT-park iştirokçilari töqqiz oy davomida 623,2 mln dollarlik xizmatlarni eksport qilgan. Bu bir yil avvalgi körsatkiçdan 142,3 mln dollarga köp. 2025 yilning yanvar–sentyabr oylarida xizmatlar eksporti 480,9 mln dollarni taşkil etgan.
IT-park iştirokçilarining xizmatlar importi 288,1 mln dollargaça oşgan. 2025 yil yanvar–sentyabr oylarida bu körsatkiç 166,4 mln dollar bölgan.
IT-park rezidentlari 27 139,0 mlrd sömlik bozor xizmatlarini körsatgan. Ötgan yilga nisbatan körsatkiç 5 268,9 mlrd sömga oşgan. 2025 yilning şu davrida u 21 870,1 mlrd sömni taşkil etgan.
IT-park iştirokçilarining asosiy kapitalga kiritgan investitsiyalari 1 252,6 mlrd sömga yetgan. Bu bir yil avvalgi 369,8 mlrd sömlik körsatkiçdan 882,8 mlrd sömga köp.
Sentyabr oyi oxiriga kelib, IT-park iştirokçilaridagi iş örinlari soni 59 714 taga yetgan. Bir yil avval ularning soni 46 503 tani taşkil etgan.
MIZ, KSZ va YOSTZ nima?
Milliy statistika qömitasi ta’rifiga köra, MIZ — aniq çegaralarga va alohida huquqiy rejimga ega bölgan hududdir. U mahalliy va xorijiy investitsiyalar, texnologiyalar hamda boşqaruv tajribasini jalb qiliş va hududni jadal rivojlantiriş maqsadida taşkil etiladi.
KSZ — muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlari bilan ta’minlangan, ayrim hollarda tayyor işlab çiqariş maydonlariga ham ega bölgan yer uçastkasi.
Texnopark ilmiy va ta’lim taşkilotlari, moliya institutlari hamda tadbirkorlarni birlaştiradi. Ular tadbirkorlik, investitsiya va ilmiy faoliyatni amalga oşiriş uçun özaro hamda davlat organlari bilan hamkorlik qiladi.
Klaster — qişloq xöjaligi xomaşyosini yetiştirişdan tortib, uni çuqur qayta işlaş va eksportbop töqimaçilik, oziq-ovqat hamda boşqa mahsulotlar işlab çiqarişgaça bölgan jarayonlarni qamrab oluvçi işlab çiqarişni taşkil etiş şaklidir. Uşbu tuşunçaga çorvaçilik, baliqçilik va boşqa majmualar ham kiradi.
YOSTZlar hududlarni rivojlantiriş va yoşlarni, birinçi navbatda, «Yoşlar daftari»ga kiritilganlarni iş bilan ta’minlaş maqsadida taşkil etiladi. Uşbu zonalar yoş tadbirkorlarning investitsiya loyihalarini ham qöllab-quvvatlaydi.
