Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистонда ўсимлик ёғларини мажбурий рақамли маркировкалаш 2027 йил 1 июлдан жорий этилади. Унга қадар, 2026 йил 1 июлдан бошлаб, олти ойлик пилот лойиҳа амалга оширилмоқда ва бу даврда маркировка кодлари бепул тақдим этилмоқда. Бу ҳақда янги чоранинг асослилиги юзасидан ижтимоий тармоқларда эълон қилинган танқидий материалларга жавобан тушунтириш берилди. Бу ҳақда Ўзбекистон Солиқ қўмитаси хабар қилди.
Идора маълумотларига кўра, пилот лойиҳани амалга ошириш вазифалари 2024 йил 16 февралдаги ПФ-36-сон Президент фармони билан белгиланган. Синов лойиҳасининг муддатлари ва мажбурий маркировкани жорий этиш санаси эса 2026 йил 23 январдаги 23-сон Вазирлар Маҳкамаси қарорида кўрсатилган.
Пилот лойиҳа ишлаб чиқарувчиларнинг харажатларини баҳолаш, мақбул технологиялар ва ускуналарни танлаш ҳамда техник муаммоларни аниқлашга ёрдам бериши керак. Шунингдек, маркировканинг маҳсулот таннархи ва чакана нархларга таъсири ўрганилади. Лойиҳа якунларига кўра, натижалар, муаммолар ва тадбиркорларнинг таклифлари умумлаштирилади. Улар асосида ишлаб чиқарувчилар, бизнес ва истеъмолчилар манфаатларини ҳисобга олган ҳолда, хулоса ва таклифлар Вазирлар Маҳкамасига киритилади.
Ҳозирда Ўзбекистонда олти турдаги товарлар гуруҳи учун мажбурий рақамли маркировка амал қилади: алкоголь ва тамаки маҳсулотлари, пиво, маиший техника, дори воситалари, сув ва салқин ичимликлар. Идора маълумотларига кўра, 2025 йилда ушбу маҳсулотлар савдоси ҳажми ўтган йилга нисбатан ўртача 20 фоизга ошган. Чакана савдода берилаётган касса чеклари сони сўнгги уч йилда ҳар йили ўртача 50 фоизга кўпайган, 2026 йилнинг тўққиз ойида эса ўсиш 23 фоизни ташкил этган.
Аввалроқ Солиқ қўмитаси ўсимлик ёғларини маркировкалаш тўғрисидаги Вазирлар Маҳкамаси қарори лойиҳасини жамоатчилик муҳокамасига қўйган эди. Муҳокама 24 октябрга қадар давом этди. Ҳужжатга кўра, маркировка ўсимлик ёғларини ноқонуний олиб кириш, ишлаб чиқариш ва сотишнинг олдини олиш, шунингдек, маҳсулотларнинг муомалада бўлишининг барча босқичларида рақамли кузатувни таъминлашга ёрдам бериши керак.
Маркировка учун истеъмол қадоғининг ички ёки ташқи қисмига ёпиштириладиган штрих-кодли стикерлардан фойдаланиш таклиф этилмоқда. Ўсимлик ёғи ишлаб чиқарувчилари, импортчилари, улгуржи ва чакана сотувчилари Asl belgisi миллий маркировкалаш ва товарларни кузатиш тизимига уланиши керак бўлади. Тизим оператори — CRPT Turon компанияси.
Агар қарор қабул қилинса, CRPT Turon ва Солиқ қўмитаси 2027 йил 1 январга қадар тизимда рўйхатдан ўтган ишлаб чиқарувчилар ҳамда импортчиларни буюртмаларни бошқариш станциялари билан таъминлаши керак. Ушбу станциялардан масофадан туриб фойдаланиш имконияти ҳам бўлади. Шу санадан бошлаб кодларни агрегатлаш, яъни алоҳида товарлар ёки қути кодларини транспорт қадоғи учун ягона кодга бирлаштиришни жорий этиш таклиф қилинмоқда. Маркировка кодисиз ўсимлик ёғини сотиш савдо қоидаларини бузиш деб ҳисобланади, назорат эса солиқ органларига юклатилади.
Ўзбекистонда рақамли маркировка тизими 2020 йилдан бошлаб босқичма-босқич жорий этилмоқда. Дастлаб тизим тамаки ва алкоголь маҳсулотларини қамраб олди, кейинчалик дори воситалари ва маиший техникага, сўнгра эса салқин ичимликлар, жумладан, ичимлик сувига татбиқ этилди. Аввалроқ сув ва салқин ичимликлар учун кодларни агрегатлаш талабини жорий этиш муддати 2026 йил 1 апрелдан 2027 йил 1 апрелга кўчирилган эди.
