Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистон Президенти Администрацияси раҳбари Саида Мирзиёева 23 сентябрь куни Нью-Йоркда БМТ Бош Ассамблеяси 81-сессиясининг умумий мунозараларида нутқ сўзлаб, мамлакатнинг долзарб халқаро ва ички масалалар бўйича позициясини тақдим этди.
Нутқ ўзбек тилида сўзланди. Саида Мирзиёева урушлар, геосиёсий кескинлик, ишончнинг пасайиши ва тенгсизлик кучайиб бораётган шароитда Ўзбекистон очиқлик, яхши қўшничилик ва мулоқотга таянаётганини таъкидлади. У давлат сиёсатининг асосий мезони сифатида инсон қадр-қимматини қайд этди.
Унинг сўзларига кўра, тараққиёт, тинчлик ва инсон қадр-қимматини ҳимоя қилиш ўзаро боғлиқ вазифалар сифатида кўриб чиқилиши лозим. У ёшларга алоҳида эътибор қаратиб, таълим ва касб эгаллаш, шунингдек, ўз келажагини мустақил белгилаш имконини берувчи шароитларни яратиш зарурлигини таъкидлади.
Саида Мирзиёева нутқининг алоҳида қисмини БМТнинг келажагига бағишлади. У ташкилотнинг можароларнинг олдини олиш, қабул қилинган қарорларнинг ижросини таъминлаш ва барча давлатларнинг позицияларини инобатга олиш салоҳиятини кучайтириш зарурлигини билдирди.
Унинг сўзларига кўра, Ўзбекистон БМТ Бош котибининг ташкилотни замонавий шароитларга мослаштиришга қаратилган «БМТ-80» ташаббусини, шунингдек, бугунги воқеликни ҳисобга олган ҳолда Хавфсизлик Кенгашини кенгайтириш ғоясини қўллаб-қувватлайди. Келаси йили мамлакат Қўшилмаслик ҳаракатига раислик қилишни режалаштирмоқда.
Саида Мирзиёева, шунингдек, Ўзбекистон 2035–2036 йиллар учун БМТ Хавфсизлик Кенгашининг доимий бўлмаган аъзолигига ўз номзодини илгари сурганини ва давлатлар қўллаб-қувватлашига умид қилаётганини маълум қилди. У халқаро ҳуқуқ манфаатларидан қатъи назар, барча давлатлар учун ягона қоида сифатида қўлланилиши кераклигини таъкидлади.
Марказий Осиё ҳақида гапирар экан, у минтақа давлатлари ўртасидаги муносабатлардаги ўзгаришларни қайд этди. Унинг сўзларига кўра, Марказий Осиё мамлакатлари раҳбарларининг сиёсий иродаси туфайли чегаралар, сув ва бошқа масалалар бўйича аввалги зиддиятлар аста-секин ўрнини шериклик ҳамкорлигига бўшатиб бермоқда.
Афғонистон масаласида Саида Мирзиёева бу мамлакатга фақат куч ишлатиш ёки таҳдидларга асосланган ёндашувдан воз кечишга чақирди. Унинг сўзларига кўра, халқаро ҳамжамият афғон халқига тинч ҳаёт қуриш имконини берадиган шароитларни яратишга кўмаклашиши керак.
Нутқда Ўзбекистондаги ички ислоҳотларга ҳам катта эътибор қаратилди. Саида Мирзиёева уларнинг самарадорлиги, энг аввало, аҳоли ҳаётидаги ўзгаришлар асосида баҳоланишини таъкидлади.
У келтирган маълумотларга кўра, сўнгги ўн йилда аҳолининг харид қобилияти икки баравар ошган, иқтисодиёт ҳажми 50 миллиард доллардан 147 миллиард долларга етган, жалб қилинган хорижий инвестициялар ҳажми 150 миллиард доллардан ошган, экспорт эса қарийб уч баравар кўпайган.
Шунингдек, у камбағаллик даражаси 4 фоизгача пасайгани, қарийб 10 миллион киши қашшоқликдан чиққанини, мактабгача таълим билан қамров 27 фоиздан 78 фоизга ошганини ҳамда олий маълумотли аҳоли улуши 9 фоиздан қарийб 50 фоизга етганини маълум қилди.
Унинг сўзларига кўра, ўртача умр кўриш давомийлиги 66 ёшдан 75 ёшдан ошган, оналар ва чақалоқлар ўлими кўрсаткичлари эса тўрт баравар қисқарган.
Инсон капитали контекстида Саида Мирзиёева болалар саломатлиги ва таълимининг аҳамиятини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, яқин кунларда Ўзбекистон БМТ Аҳолишунослик жамғармаси билан демографик барқарорлик ва инсон капитали масалалари бўйича юқори даражали мулоқот ўтказади. Октябрь ойида Самарқандда болалар фаровонлигига бағишланган халқаро тадбир ўтказилиши режалаштирилган.
Нутқда экологик кун тартиби, аввало, Орол денгизи билан боғлиқ масалаларга қаратилди. Саида Мирзиёева денгизнинг қуриши кўп йиллар давомида қабул қилинган қарорлар ва табиий ресурсларга нисбатан оқилона бўлмаган муносабат натижасига айланганини билдирди.
Унинг сўзларига кўра, Ўзбекистон Орол денгизининг қуриб қолган тубида ўсимлик қопламини яратмоқда, сув тежовчи технологияларни жорий этмоқда ва 2030 йилга қадар қайта тикланувчи энергия манбалари улушини 54 фоизга етказишни режалаштирмоқда.
У, шунингдек, Ўзбекистон ташаббуси билан БМТ Бош Ассамблеяси 2027–2036 йилларни ўрмонзорларни барпо этиш ва тиклаш бўйича Ҳаракатлар ўн йиллиги деб эълон қилганини қайд этди. Унинг сўзларига кўра, энди ушбу ташаббусни амалий лойиҳалар билан тўлдириш зарур.
Нутқнинг асосий мавзуларидан бири сунъий интеллект бўлди. Саида Мирзиёева технологик тараққиёт инсон манфаатларига йўналтирилган бўлиб қолиши кераклигини билдирди. Унинг сўзларига кўра, сунъий интеллектдан фойдаланиш инсон ҳуқуқларига риоя қилиш, хавфсизликни таъминлаш, имкониятлар тенглиги ва масъулият билан бирга олиб борилиши лозим.
У технологиялар инсон ҳаёти сифатини яхшилаш учун хизмат қилиши, инсон эса технологик ўзгаришларга мослашиш зарурати сабаб уларга мослаштирилишига тўғри келмаслиги кераклигини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, Ўзбекистон ушбу масалалар бўйича халқаро мулоқотни ривожлантириш тарафдори.
Саида Мирзиёева қонун устуворлиги ва суд орқали ҳимоя масалаларига ҳам алоҳида тўхталди. У давлат ҳокимияти қонундан устун турмаслиги, ҳар бир инсон эса суд орқали адолатга эришиш имкониятига ишонч ҳосил қилиши кераклигини билдирди.
У мисол тариқасида Тошкент халқаро молия маркази ҳузурида халқаро тижорат суди ташкил этилганини келтирди. Суд инглиз ҳуқуқи тамойиллари асосида ишлайди.
Нутқда аёллар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва мажбурий меҳнатга қарши кураш масалалари ҳам тилга олинди. Саида Мирзиёева Ўзбекистонда болалар меҳнати ва тизимли мажбурий меҳнатга барҳам берилгани, оилавий зўравонлик учун жавобгарлик кучайтирилганини билдирди. Аёллар тадбиркорлигини қўллаб-қувватлаш учун алоҳида тизим яратилган, парламентда аёллар 39 фоиз ўринни эгаллайди.
Саида Мирзиёева нутқини якунлар экан, халқаро ҳамкорлик, тараққиёт ва технологиялар масалаларини инсон қадр-қимматини асраш зарурати билан боғлади. У Ўзбекистон маданиятлараро ва динлараро мулоқот, маърифат ва бағрикенгликни ривожлантиришга қаратилган ҳамкорликни давом эттиришини билдирди.
Унинг сўзларига кўра, келажак давлатларни нафақат улар олдида очилаётган имкониятлар билан, балки ушбу имкониятлардан қандай фойдалангани билан ҳам баҳолайди.
