Шошилинч
Ўзбекистон

Ўзбекистонда болаларни мактабга мажбурий тайёрлаш жорий этилади

Ўзбекистонда болаларни мактабга мажбурий тайёрлаш жорий этилади
Ўзбекистонда болаларни мактабга мажбурий тайёрлаш жорий этилади / Фото: Олий Мажлис Қонунчилик палатаси.

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Олий Мажлис Қонунчилик палатаси олти ёшли болаларни бир йиллик мажбурий мактабга тайёрлашни умумий ўрта таълим тизимига киритиш тўғрисидаги қонун лойиҳасини биринчи ўқишда қабул қилди. Ҳужжат 17 ноябрь куни Қонунчилик палатаси мажлисида кўриб чиқилди. Бу ҳақда палата мажлиси тўғрисидаги хабарда маълум қилинди.

Таклиф этилаётган модель мактабгача ва мактаб таълимини ягона 12 йиллик тизимга бирлаштиришни назарда тутади. Бунда қўшимча 12-синф ташкил этиш режалаштирилмаган: тайёрлов йилидан кейин болалар аввалгидек 1-синфдан 11-синфгача таҳсил олади.

Қонун лойиҳасини тақдим этган Таълим ва фан вазири ўринбосари Меҳринисо Пардаева энди асосий эътибор фақат таълим қамровини кенгайтиришга эмас, балки унинг сифатига ҳам қаратилишини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, янги модель болаларнинг биринчи синфга тайёргарлигини яхшилаши, уларнинг дастлабки билим ва кўникмалари ўртасидаги фарқни қисқартириши керак.

Қонун лойиҳаси «Таълим тўғрисида»ги ҳамда «Мактабгача таълим ва тарбия тўғрисида»ги қонунларга ўзгартиришлар киритишни назарда тутади.

Таълим қамровини тўлиқ таъминлаш учун қўшимча 800 та гуруҳ керак бўлади

Вазирлик маълумотларига кўра, ҳозирда олти ёшли болаларнинг 98 фоизи мактабга тайёргарлик билан қамраб олинган. Президентнинг 2026 йил 10 ноябрдаги фармонига мувофиқ, 2027 йилдан ушбу кўрсаткични 100 фоизга етказиш режалаштирилган.

Келгуси йилда 2021 йилда туғилган 905 мингдан ортиқ бола олти ёшга тўлади. Мавжуд гуруҳлар ва хоналар тахминан 885 минг нафар болага мўлжалланган. Қолган болалар учун қўшимча ўринлар яратиш талаб этилади.

Вазирлик, асосан, Қорақалпоғистон, Тошкент шаҳри ва Фарғона вилоятида 800 та тайёрлов гуруҳини очишни режалаштирмоқда. Идора маълумотларига кўра, қолган 11 та ҳудудда ушбу ёшдаги болаларни тайёрлов гуруҳлари билан тўлиқ қамраб олиш имконияти мавжуд.

Қўшимча молиялаштиришга бўлган дастлабки эҳтиёж 21,9 млрд сўмга баҳоланмоқда. Ушбу маблағнинг 1,8 млрд сўми педагоглар меҳнатига ҳақ тўлашга, яна 20,1 млрд сўми эса гуруҳларни жиҳозлашга йўналтирилиши кўзда тутилган.

Ўқитувчиларнинг иш ҳақи вазирликка ажратиладиган бюджет маблағлари ҳисобидан тўланиши режалаштирилган. Гуруҳларни жиҳозлаш учун маҳаллий ҳокимликларни жалб қилиш ва мактаблардаги бўш хоналардан фойдаланиш назарда тутилган.

Хусусий муассасалардаги тайёрлов машғулотлари ҳам бепул бўлади

Муҳокама давомида ЎзЛиДеП депутати Сайдулло Азимов боласи хусусий боғчага қатнайдиган ота-оналар мажбурий тайёрлов таълими учун пул тўлаши керакми, деган саволни кўтарди. У Конституцияда умумий ўрта таълимнинг бепуллиги кафолатланганига эътибор қаратди.

Вазирлик вакили мажбурий бир йиллик тайёрлов таълими машғулотлар ўтказиладиган муассасадан қатъи назар бепул бўлишини билдирди. Шу билан бирга, унинг сўзларига кўра, амалдаги нормалар ота-оналарга қўшимча пуллик таълим хизматларидан алоҳида фойдаланиш имконини беради.

Азимов, шунингдек, қонун лойиҳасидаги юридик ифодалар ўртасидаги номувофиқликка эътибор қаратди. Унинг таъкидлашича, амалдаги нормаларда мактабга тайёргарлик боланинг ҳуқуқи сифатида белгиланган бўлса, янги модель таълимнинг мажбурий босқичини назарда тутмоқда.

Вазирлик юридик хизмати вакили таълим олиш ҳуқуқи болага тегишли эканини, унинг таълим олишини таъминлаш мажбурияти эса ота-оналар зиммасига юклатилишини тушунтирди. Депутат тегишли қоидаларни иккинчи ўқишга қадар аниқлаштиришни таклиф қилди.

Депутатлар мактабларда хоналар етишмаслигини таъкидлади

Азимов тайёрлов гуруҳларини кенгайтириш учун мактаб инфратузилмаси етарли даражада тайёр эканига шубҳа билдирди. У айрим мактабларда синфларда 40 нафардан ортиқ ўқувчи таҳсил олаётганини, қўшимча гуруҳлар эса таълим муассасаларига тушадиган юкламани янада ошириши мумкинлигини қайд этди.

Депутат туғилишлар сони ортиб бораётганига ҳам эътибор қаратди: 2021 йилда мамлакатда қарийб 905 минг нафар, 2022 йилда 932 минг нафар, 2023 йилда эса 961 минг нафар бола туғилган. Унинг фикрича, бу ҳолат олти ёшли болаларни мактабга тайёрлаш учун жойларга бўлган эҳтиёжнинг янада ортишига олиб келиши мумкин.

Азимов ислоҳотнинг молиявий-иқтисодий асосларини батафсил тақдим этишни сўради. Унинг таъкидлашича, тушунтириш хатида қўшимча харажатлар талаб этилмаслиги айтилган, бироқ вазирлик қарийб 22 млрд сўмлик харажатлар ҳисоб-китобини тақдим этган.

Машғулотлар қаерда ўтказилади?

Болаларни мактабга тайёрлашни мактабгача таълим ташкилотлари, умумтаълим мактаблари ва ижтимоий соҳага тегишли бошқа объектларда ташкил этиш режалаштирилган.

Боғчаларга қатнайдиган болаларнинг мактабларга ўтиши талаб этилмайди: улар тайёрлов йилини ўз мактабгача таълим муассасаларида ўташи мумкин. Қолган болалар учун мактабларда бўш хоналар мавжуд бўлган тақдирда тайёрлов гуруҳлари очилади. Агар мос хоналар бўлмаса, бошқа ижтимоий объектлардан фойдаланилиши мумкин.

Бунда таълим жараёни, ўқув дастури ва таълим сифатини назорат қилиш ваколати таълим тизимида қолади.

Тайёрлов босқичини якунлаган болаларга сертификатлар берилади.

Вазирлик ислоҳот хорижда ўқишга киришни қийинлаштирмайди деб ҳисобламоқда

Мажлис давомида депутатлар таклиф этилаётган модел Ўзбекистонда олинган таълимнинг хорижда тан олинишига қандай таъсир кўрсатишини муҳокама қилди.

Вазирлик вакили Эркин Муродов 11 йиллик мактаб таълимидан олдин тайёрлов йилининг қўшилиши хорижий университетларга ўқишга киришда тўсиқлар келтириб чиқармаслигини билдирди.

Депутат Нодир Жумаев айрим хорижий олий таълим муассасалари университетда ўқишни бошлашдан олдин 12 йиллик таълим олган бўлишни талаб қилиши ва Ўзбекистон мактаблари битирувчиларига университетга киришдан аввал пуллик Foundation дастурини ўташни таклиф этишини таъкидлади.

Унинг фикрича, 12 йиллик таълим тизимига ўтиш Ўзбекистондаги таълим давомийлигини бундай университетлар талабларига яқинлаштириш имконини беради.

Муҳокамалардан сўнг қонун лойиҳаси биринчи ўқишда қабул қилинди.

 

Дилафруз Ниязова
Дилафруз Ниязова

Дилафруз Ниязова 2025 йилдан буён UzDaily жамоасида фаолият юритиб, нашрнинг ўзбек тилидаги версияси учун масъулдир.