Мирзиёев бизнес учун кенг кўламли ислоҳотлар пакетини имзолади

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев «Ўзбекистон Республикаси Президентининг тадбиркорлар билан VI очиқ мулоқотида белгиланган вазифаларни амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги фармонни имзолади. Ҳужжат бизнес фаолиятини текширишга мораторий жорий этишдан тортиб, рақамли платформалар орқали бандликни ривожлантиришгача бўлган саккизта йўналишдаги ислоҳотларни қамраб олган.

Фармон давлат раҳбарининг тадбиркорлар билан ҳар йили ўтказиладиган очиқ мулоқоти якунлари асосида қабул қилинди. Унда қарийб 14 мингта мурожаат келиб тушган.

Биринчи чора-тадбирлар блоки бизнесга ортиқча аралашувни бартараф этишга қаратилган. Кичик тадбиркорлик субъектларида ҳар қандай текширувларни ўтказишга уч йиллик мораторий жорий этилди. Бундан жиноят ишлари доирасидаги текширувлар, инсон саломатлигига таъсир кўрсатувчи ҳолатлар, меҳнат қонунчилигига риоя этилишини текшириш, қўшилган қиймат солиғини қоплаш ҳамда бизнесни тугатиш жараёнидаги текширувлар мустасно.

Мораторий даврида кичик бизнесда ўтказилган ҳар қандай текширув ноқонуний деб топилади ва айбдорлар жавобгарликка тортилади.

Бизнес-омбудсман томонидан «Самарали назорат» тадбири ўтказилиб, сўнгги уч йилда назорат қилувчи органлар томонидан амалга оширилган текширувлар материаллари ўрганилади ва жойига чиққан ҳолда текширув ўтказилади. Шунингдек, Бизнес-омбудсман ҳар ярим йилда Президент Администрациясига ҳисобот тақдим этади.

2027 йил 1 январдан 2028 йил 31 декабргача ҳуқуқий эксперимент тартибида ўрта ва йирик бизнес учун аудиторлик ташкилотини жалб қилган ҳолда ташаббусли солиқ аудити жорий этилади. Бунда солиқ органи аудиторлик ташкилотининг хулосасини тан олади, аниқланган хатолар 30 кун ичида бартараф этилган тақдирда эса жарималар қўлланилмайди.

Бундай аудитни ўтказиш ҳуқуқига эга ташкилотлар реестрини Солиқ қўмитаси юритади.

Бизнесни бир йил давомида қайта текширишга, камерал солиқ текшируви бундан мустасно, фақат Бизнес-омбудсман рухсати билан йўл қўйилади.

«Биринчи хато учун — огоҳлантириш» қоидаси жорий этилмоқда. Агар ҳуқуқбузарлик инсон ҳаёти, соғлиғи ёки бошқа шахснинг мол-мулкига зарар етказмаган бўлса, жарима қўлланилмайди ва тадбиркорга камчиликни бартараф этиш учун ўн кун берилади.

2027 йил 1 январдан бизнес фаолиятининг тўхтатилиши ва тўхтатиб турилиши сабабларини доимий таҳлил қилиш тизими ишга туширилади. Адлия вазирлиги уч ой муддатда ушбу жараённи автоматлаштиришни таъминлайди.

Иккинчи блок тадбиркорлар харажатларини камайтиришга қаратилган. 2026 йил 31 декабргача кичик ва ўрта бизнес учун «Иккинчи имконият» иқтисодий амнистияси эълон қилинди. Солиқ қарзи тўлиқ тўланган тақдирда, унга ҳисобланган пеня ҳисобдан чиқарилади ва ижро ишлари тугатилади. Ҳисоботни мустақил равишда тузатиш ва қўшимча ҳисобланган суммани тўлаш ҳолатида эса пеня ҳисобланмайди.

Бунда тадбиркорнинг 2027 йил 1 январь ҳолатига бошқа солиқ қарзи бўлмаслиги шарт.

Солиқларни тўлаш учун банкка тўлов топшириғини тақдим этмаслик учун маъмурий жавобгарлик бекор қилинади. Қатор жарималарнинг тўланмаган қисми ҳисобдан чиқарилади, аввал расмийлаштирилган меҳнат шартномаларини эса кечиктириб расмийлаштирганлик учун жарима қўлланилмасдан Ягона миллий меҳнат тизимига киритиш мумкин бўлади.

2026 йил 1 ноябрдан электр энергияси ва газни масофадан ҳисобга олиш қурилмаларига эга корхоналар учун олдиндан тўлов миқдори 15 фоизгача камайтирилади. Истеъмол бўйича ёзма ҳисоботлар ва энергия таъминоти шартномаларини қоғоз шаклида расмийлаштириш бекор қилинади.

Ҳукуматга қиймати 200 млрд сўмдан юқори бўлган инвестиция лойиҳалари учун муҳандислик тармоқларини қуриш харажатларини бизнесга қоплаб бериш вазифаси юклатилди. Қорақалпоғистон ва Хоразм учун бу чегара 50 млрд сўм этиб белгиланган. Давлат харидларидаги закалатни 24 соат ичида автоматик равишда қайтариш, ҚҚСнинг бир қисмини қайтариш ва солиқ имтиёзларини корхонанинг барқарорлик рейтингига боғлиқ бўлмаган ҳолда қўллаш ҳам белгиланди.

Нақд ҳисоб-китобларнинг энг юқори миқдори базавий ҳисоблаш миқдорининг 400 бараварига оширилди.

Иқтисодиёт ва молия вазирлиги Адлия вазирлиги, Бош прокуратура ва Бизнес-омбудсман билан биргаликда уч ой муддатда жарималарни инвентаризация қилади ва уларни ўртача икки баробарга камайтириш бўйича таклифлар тайёрлайди.

Учинчи бўлим бизнесни ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтиради. «Тадбиркорлик субъектининг ҳақлиги презумпцияси» тамойили мустаҳкамланди. Унга кўра, давлат органи аксини исботламагунига қадар бизнес қонуний ҳаракат қилган деб ҳисобланади. Қарорларнинг асослилиги ва мутаносиблигини исботлаш мажбурияти тўлиқ давлат органи зиммасига юкланади.

Қонунчиликда бартараф этиб бўлмайдиган барча зиддиятлар ва шубҳалар тадбиркор фойдасига талқин қилинади. Агар суд давлат органини ўз қарорини қайта кўриб чиқишга мажбур қилса, у қарорни 30 кун ичида тадбиркорнинг аҳволини ёмонлаштирмаган ҳолда қайта кўриб чиқиши шарт. Мазкур муддат ўтганидан кейин ушбу иш бўйича таъсир чораларини қўллаш тақиқланади.

Тўртинчи блок инновациялар ва стартапларни қўллаб-қувватлашга бағишланган. 2027–2030 йилларда «Келажак тадбиркори» дастури амалга оширилади. Миллий венчур фонди «UzVC» саккизта устувор йўналишда 30 тагача стартап-лойиҳани молиялаштиради. Булар электротехника, машинасозлик, фармацевтика, кимё, қурилиш материаллари, сув ва энергияни тежовчи технологиялар, агротехнологиялар ҳамда аэрокосмос соҳаларидир.

Ҳар бир лойиҳага 5 млрд сўмгача маблағ фоизсиз қарз ёки SAFE келишуви шаклида инвестиция қилинади. Бунда давлат улуши 49 фоиздан ошмайди.

Рўйхатдан ўтган стартапларга инвестиция киритган жисмоний шахсларга «Стартап-инвестор» мақоми берилади. Улар улушларини камида уч йил давомида эгалик қилган тақдирда, ушбу улушларни сотишдан олинган даромад жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғидан озод қилинади.

Бешинчи бўлим молиявий қўллаб-қувватлаш механизмларини кенгайтиради. «Тадбиркорликни ривожлантириш компанияси» АЖ кредитлар, банк кафолатлари ва лизинг бўйича 75 фоизгача кафилликлар, давлат харидлари иштирокчилари учун 2,5 млрд сўмгача кафолатлар, интизомли тадбиркорлар учун 5 млрд сўмгача имтиёзли кредитлар ҳамда фойдаланилмаётган давлат активларини сотиб олиш учун 15 млрд сўмгача ипотека кредитларини тақдим этади. Компания ҳузурида «Бизнес-фонд» акциядорлик жамияти ва «Микромолиявий хизматларни ривожлантириш» МЧЖ ташкил этилади.

Олтинчи блок туристик инфратузилмани ривожлантиришга қаратилган. Банклар миллий валютада 16 фоиздан юқори бўлган ёки хорижий валютада SOFR, EURIBOR ёки SHIBOR ставкаларидан юқори бўлган меҳмонхоналарни қуриш ва реконструкция қилиш кредитлари бўйича фоиз харажатларининг бир қисмини қоплаб беради.

Уч, тўрт ва беш юлдузли меҳмонхоналар қурилиши учун субсидиялар бериш муддати 2029 йил 1 январгача, меҳмонхоналар учун мол-мулк ва ер солиғига 0,1 коэффициентли имтиёзли ставка қўллаш муддати 2030 йил 1 январгача узайтирилди. Туризм соҳаси учун олиб кириладиган автобус ва микроавтобусларни божхона божидан озод қилиш муддати эса 2028 йил 1 январгача узайтирилди. 2027 йил 1 январдан хорижий сайёҳларга хизмат кўрсатувчи резидент туроператорлар хизматларига ҚҚСнинг ноль ставкаси қўлланилади.

Еттинчи бўлим жиноят-процессуал қонунчиликни такомиллаштиради. Жиноят ишлари бўйича гаров суммаларини қайтариш тартиби соддалаштирилади ва кечиктирилган давр учун Марказий банк ставкаси бўйича пеня ҳисобланади. Реабилитация қилинган шахсларга етказилган моддий ва маънавий зарар суд қарори асосида Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан республика мақсадли жамғармасидан қоплаб берилади.

Бош прокуратура, Давлат хавфсизлик хизмати, Ички ишлар вазирлиги ва Адлия вазирлигига уч ой муддатда тадбиркорларни асоссиз жиноий таъқибдан ҳимоя қилишга қаратилган қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш вазифаси топширилди.

Фармон билан Президент ва Ҳукуматнинг амалдаги қатор ҳужжатларига ҳам ўзгартишлар киритилди. Жумладан, Президент ҳузуридаги Тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш бўйича Жамоат кенгашининг таркиби янгиланди. Шунингдек, нақд ҳисоб-китобларнинг энг юқори миқдори аввал белгиланган 25 млн сўм ўрнига базавий ҳисоблаш миқдорининг 400 бараварига тенглаштирилди.