Майданакда бутун осмонни кузатувчи телескоп ишга туширилди

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистондаги Майданак астрономик расадхонасида деярли бутун осмонни бир вақтнинг ўзида кузатишга мўлжалланган кўп линзали телескоп мажмуаси ўрнатилиб, ишга туширилди. Тизим Ўзбекистон Фанлар академияси Мирзо Улуғбек номидаги Астрономия институти олимлари томонидан Хитой Фанлар академиясининг Шанхай астрономия расадхонаси билан ҳамкорликда ишлаб чиқилган. Бу ҳақда Ўзбекистон Фанлар академияси хабар берди.

Янги мажмуа 31 та мустақил оптик модуль ва юқори сезгирликка эга CMOS-камералардан иборат. У горизонтдан 20 даражадан юқори баландликдаги осмон ҳудудини бир вақтнинг ўзида кузатиш ва 14-юлдуз катталигигача бўлган осмон жисмларини қайд этиш имконини беради.

Тизимнинг асосий вазифаларидан бири тез ҳаракатланувчи объектларни аниқлаш ва мониторинг қилишдан иборат бўлади. Хусусан, мажмуа Ерга яқин астероидлар, метеорлар, болидлар, сунъий йўлдошлар ва космик чиқиндиларни кузатиш учун мўлжалланган.

Телескоп автоматлаштирилган астрономик мониторинг мажмуаси ҳисобланади. Тасвирларни шакллантирувчи 31 та блокдан келадиган маълумотлар 16 та компьютер ёрдамида реал вақт режимида қайта ишланади. Ҳосил қилинадиган маълумотларнинг ўртача ҳажми бир суткада 6–7 терабайт астрономик маълумотни ташкил этади. Уларни сақлаш учун 150 терабайт ҳажмдаги тизим кўзда тутилган.

Мажмуа, шунингдек, тасвирларда ҳаракатланаётган объектларни автоматик аниқлаш учун дастурий таъминот билан жиҳозланган. Бунинг учун чуқур ўрганиш алгоритмларидан фойдаланилади. Тизим аниқланган объектларнинг ҳаракат траекториясини кузатиши, уларнинг астрономик координаталарини белгилаши ва дастлабки орбитал параметрларини ҳисоблаши мумкин.

Бундан ташқари, телескопни масофадан бошқариш ва кузатувларни автоматик режалаштириш имкониятлари мавжуд. Мажмуа ҳарорат, намлик ва атмосфера босими, шунингдек, шамол тезлигини назорат қилиш имконини беради.

Фанлар академияси маълумотларига кўра, телескопнинг Майданак расадхонасига жойлаштирилиши баланд тоғ ҳудудининг шароитлари, атмосферанинг тозалиги ва астрономик кузатувлар учун барқарор шароитлар билан боғлиқ. Бу Ерга яқин космик маконни мунтазам мониторинг қилиш имконини яратади.

Фанлар академияси таъкидлашича, мажмуанинг ишга туширилиши ўзбек олимларининг Ерга яқин объектларни кузатиш ва катта ҳажмдаги астрономик маълумотлар билан ишлаш имкониятларини кенгайтиради. Ускуна космик мониторинг соҳасидаги халқаро тадқиқотларда иштирок этиш ва замонавий кузатув технологияларидан фойдаланган ҳолда мутахассислар тайёрлаш учун ҳам қўлланилиши мумкин.

Телескопнинг ўрнатилиши Ўзбекистон ва Хитой ўртасидаги илмий-техник ҳамкорлик натижаси бўлди. Мажмуа Ўзбекистон мустақиллигининг 35 йиллиги арафасида ишга туширилди.