Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистон Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси депутатлари болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш тизимини такомиллаштиришга қаратилган қонун лойиҳасини биринчи ўқишда қабул қилди.
Ҳужжат Жиноят ва Жиноят-процессуал кодексларига, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга ҳамда қатор бошқа қонунчилик ҳужжатларига ўзгартишлар киритишни назарда тутади. Бу ҳақда Олий Мажлис Қонунчилик палатаси хабар берди.
Қонун лойиҳаси «Адолат» социал-демократик партияси фракцияси ташаббуси билан киритилган. Ҳужжатнинг асосий қоидалари болаларга нисбатан зўравонлик ва жинсий тажовузлар учун жавобгарликни кучайтириш, вояга етмаган жабрланувчиларни ҳимоя қилишни кучайтириш, шунингдек, болалар хавфсизлигини таъминлаши лозим бўлган ташкилотлар ва мансабдор шахсларнинг жавобгарлигини оширишни назарда тутади.
Хусусан, 14 ёшга тўлмаган шахсни номусига тегиш, шунингдек, шу ёшдаги болага нисбатан жинсий эҳтиёжни ғайритабиий шаклда зўрлик ишлатиб қондириш учун узоқ муддатга озодликдан маҳрум қилиш ёки умрбод озодликдан маҳрум қилиш жазосини белгилаш таклиф этилмоқда.
Болаларнинг жинсий эркинлигига қарши жиноятлар бўйича жавобгарликка тортиш муддати ўтиб кетгани муносабати билан жиноий жавобгарликдан озод қилиш имкониятини бекор қилиш таклиф этилмоқда. Шунингдек, бундай шахслар айблов ҳукмини ижро этиш муддати ўтиб кетгани сабабли жазодан озод этилмаслиги керак.
Тузатишларнинг алоҳида қисми болаларни тергов ва суд муҳокамаси босқичларида ҳимоя қилишга қаратилган.
Зўравонликдан жабрланган вояга етмаганларни сўроқ қилиш жараёнини видеотасвирга олиш орқали қайд этиш таклиф этилмоқда. Жинсий эркинликка қарши жиноят қурбони бўлган бола ва гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчи ўртасидаги юзлаштирувни махсус тартибда ўтказиш таклиф қилинмоқда.
Агар зўравонлик болага яқин шахслар томонидан содир этилган бўлса, судга қадар бўлган босқичда ва суд муҳокамаси жараёнида васийлик ва ҳомийлик органи вакилининг иштирок этиши назарда тутилмоқда.
Бундан ташқари, қонун лойиҳаси зўравонликдан жабрланган ёки унинг гувоҳи бўлган болаларга давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатишни назарда тутади. Бу вояга етмаганларнинг моддий аҳволидан қатъи назар, малакали ҳуқуқий ёрдамдан фойдаланиш имкониятини таъминлаши керак.
Ҳужжат болаларни ҳимоя қилишда ҳаракатсизлик учун жавобгарликни кучайтиришни ҳам назарда тутади. Хусусан, болага ғамхўрлик қилиш бўйича мажбуриятларни лозим даражада бажармаслик, Болалар масалалари бўйича комиссиялар қарорларини бажармаслик ёки уларнинг ижросига тўсқинлик қилиш учун жавобгарлик белгилаш таклиф этилмоқда.
Вояга етмаганга қасддан оғир ёки ўртача оғирликдаги тан жароҳати етказишни жазони оғирлаштирувчи ҳолат сифатида ҳисобга олиш таклиф этилмоқда.
Худди шундай ёндашувни 16 ёшга тўлмаган шахсга нисбатан бир гуруҳ шахслар томонидан содир этилган бузуқ ҳаракатларга нисбатан ҳам қўллаш таклиф этилмоқда. Шунингдек, вояга етмаганларни антисоциал хулқ-атворга жалб қилганлик учун жазони кучайтириш режалаштирилмоқда.
Қонун лойиҳаси ота-оналар ва таълим муассасалари ходимларининг жавобгарлигига ҳам тааллуқли.
Болаларни тарбиялаш бўйича мажбуриятларни бажармаслик, жинсий таъқиб ва никоҳ ёши тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун маъмурий чораларни кучайтириш таклиф этилмоқда. Таълим ва тарбия жараёнида педагог томонидан зўравонлик содир этилган тақдирда, иш берувчининг ташаббуси билан меҳнат шартномасини бекор қилиш учун ҳуқуқий асос белгилаш таклиф қилинмоқда.
Шунингдек, болаларнинг соғлиғига зарар етказиши мумкин бўлган ахборотдан ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунчилик талабларини бузганлик учун жавобгарлик назарда тутилмоқда.
Қонунчилик палатасида таъкидланганидек, таклиф этилаётган ўзгартишлар болаларнинг ҳаёти, соғлиғи, шаъни ва қадр-қимматини комплекс ҳимоя қилишни кучайтириш, зўравонликнинг олдини олиш ҳамда ундан жабрланган вояга етмаганларнинг ҳуқуқларини тиклашни таъминлашга қаратилган.
Муҳокама якунларига кўра, депутатлар қонун лойиҳасини биринчи ўқишда қабул қилди.
