БМТТД Ўзбекистон ҳуқуқ ҳимоячиларини сунъий интеллектдан хавфсиз фойдаланишга ўргатди

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистондаги БМТ Тараққиёт дастури (БМТТД) ва Омбудсман офиси инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасида сунъий интеллектдан масъулиятли ва самарали фойдаланишга бағишланган икки кунлик ўқув дастурини ўтказди. Таълим 2026 йил 24–25 август кунлари ҳуқуқни ҳимоя қилиш институтлари, фуқаролик жамияти ва рақамли бошқарув соҳасидаги экспертлар иштирокида бўлиб ўтди. Бу ҳақда Ўзбекистондаги БМТТД хабар берди.

Дастурнинг асосий эътибори Омбудсман офисининг кундалик фаолиятида сунъий интеллект технологияларидан фойдаланиш имкониятлари, шунингдек, уларни жорий этишда ҳисобга олиниши лозим бўлган ҳуқуқий ва ахлоқий талабларга қаратилди. Иштирокчилар сунъий интеллект асослари, ундан масъулиятли фойдаланиш тамойиллари, самарали сўровлар тузиш усуллари ва инсон ҳуқуқлари соҳасидаги халқаро стандартларни ўрганди.

Алоҳида блок сунъий интеллектнинг инсон ҳуқуқларига таъсирини баҳолашга (HRIA) бағишланди. Иштирокчилар амалий мисоллар асосида сунъий интеллектдан фойдаланишнинг аҳолининг турли гуруҳлари учун эҳтимолий оқибатларини кўриб чиқди. Жумладан, айрим тоифадаги шахсларга номутаносиб таъсир кўрсатиш эҳтимоли, зарур ҳимоя чоралари ва бундай технологиялардан фойдаланган ҳолда қабул қилинган қарорлар устидан шикоят қилиш механизмлари муҳокама қилинди.

«Сунъий интеллект инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишни янада самарали, қулай ва тезкор қилиш учун катта имкониятлар яратади. Шу билан бирга, ундан фойдаланиш камситишнинг олдини олиш, махфийликни ҳимоя қилиш ва ҳисобдорликни таъминлаш учун ишончли кафолатларни талаб қилади», — деди БМТТДнинг Европа ва Марказий Осиё минтақавий маркази ҳуқуқ устуворлиги, хавфсизлик ва инсон ҳуқуқлари сиёсати масалалари бўйича мутахассиси Айнура Беккоенова.

Тренингнинг амалий қисми ҳуқуқни ҳимоя қилиш муассасалари фаолиятида сунъий интеллектдан фойдаланишнинг аниқ йўналишларига бағишланди. Хусусан, иштирокчилар фуқаролар мурожаатларини қайта ишлаш ва тоифалаш, тенденцияларни аниқлаш, айрим ишлар бўйича маълумотларни умумлаштириш ҳамда жавоблар тайёрлаш учун технологиялардан фойдаланиш имкониятларини кўриб чиқди.

Шу билан бирга, ўқув давомида нафақат янги технологияларнинг афзалликлари, балки улар билан боғлиқ хавфларга ҳам эътибор қаратилди. Иштирокчилар сунъий интеллектдан давлат ва ҳуқуқни ҳимоя қилиш жараёнларида фойдаланишда маълумотларнинг махфийлиги ва хавфсизлиги, институционал тайёргарлик, ахлоқий чекловлар ва масъулият масалаларини муҳокама қилди.

Сунъий интеллект воситаларидан коммуникация, ҳуқуқий маърифат ва ахборот-тушунтириш ишларининг қулайлиги ҳамда инклюзивлигини ошириш мақсадида фойдаланиш масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратилди. Потенциал мақсадли гуруҳлар сифатида аёллар, ёшлар, ногиронлиги бўлган шахслар ва қишлоқ жамоалари тилга олинди.

Дастур доирасида Ўзбекистонда рақамли трансформациянинг кенгроқ масалалари ҳам муҳокама қилинди. БМТТД, Омбудсман офиси, фуқаролик жамияти ва экспертлар ҳамжамияти вакиллари ҳамкорлик имкониятлари, маълумотлар ва хавфсизликка қўйиладиган талаблар, шунингдек, сунъий интеллект технологияларини масъулиятли жорий этиш учун зарур институционал шарт-шароитлар юзасидан фикр алмашди.

Ўқув иштирокчилар ўз муассасаларида сунъий интеллектни жорий этиш бўйича амалий қадамларни белгилаган интерактив семинар билан якунланди. Улар қаторида ахлоқий чекловларни ишлаб чиқиш, хавфсизлик чораларини таъминлаш ва эҳтимолий потентсиал ташаббусларни тайёрлаш каби вазифалар қайд этилди.

БМТТД ва Омбудсман офиси ўтказилган дастурни рақамли технологиялар ривожланаётган шароитда ҳуқуқни ҳимоя қилиш институтларининг салоҳиятини мустаҳкамлашга қаратилган кенг кўламли ишларнинг бир қисми сифатида баҳоламоқда. Бунда Ўзбекистонда сунъий интеллектдан фойдаланиш инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, инклюзивлик, ҳисобдорлик ва масъулиятли инновациялар тамойилларига мувофиқ бўлишига алоҳида эътибор қаратилмоқда.