Молия

Ўзбекистоннинг ташқи қарзи июль ойига келиб $84,1 млрдга етди

Ўзбекистоннинг ташқи қарзи июль ойига келиб $84,1 млрдга етди
Ўзбекистоннинг ташқи қарзи июль ойига келиб $84,1 млрдга етди / Фото: Pixabay/benscripps..

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистоннинг жами ташқи қарзи 2026 йил январь–июнь ойларида 1,9 миллиард долларга ошиб, 1 июль ҳолатига кўра 84,1 миллиард долларга етди. Бу маълумотлар Марказий банкнинг мамлакат тўлов баланси, халқаро инвестициявий позицияси ва ташқи қарзига бағишланган шарҳида келтирилган.

Йил бошидан буён ташқи секторда аввалги даврларда кузатилган тенденциялар сақланиб қолди. Бунга олтинни ҳисобга олмаган ҳолда товарлар ва хизматлар экспортининг ошиши, халқаро пул ўтказмалари ҳажмининг кўпайиши, шунингдек, хорижий инвестициялар оқимининг давом этиши таъсир кўрсатди.

Шу билан бирга, жорий операциялар ҳисоби тақчиллиги биринчи ярим йиллик якунларига кўра қарийб 6,2 миллиард долларни ташкил этди. Таққослаш учун, биринчи чоракда ушбу кўрсаткич 5,79 миллиард доллар даражасида бўлган, яъни иккинчи чоракда тақчиллик қарийб 410 миллион долларга ошган.

Асосий омил савдо балансининг манфий сальдоси бўлиб қолмоқда. Январь–июнь ойларида у 13,4 миллиард долларга етган бўлса, январь–март ойларида 8,3 миллиард долларни ташкил этган.

Биринчи ярим йилликда экспорт ҳажми 15,4 миллиард долларни ташкил этиб, ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 8,6 фоизга қисқарди. Иккинчи чоракда экспорт қарийб 9,8 миллиард долларга етган, биринчи чоракда эса 5,6 миллиард долларни ташкил этган.

Йиллик ҳисобдаги пасайиш асосан олтин сотуви ҳажмининг камайиши билан боғлиқ. Шу билан бирга, олтинни ҳисобга олмаган ҳолда товарлар экспорти 27 фоизга, хизматлар экспорти эса 45 фоизга ошди.

Импорт, аксинча, ўсишда давом этди. Биринчи олти ойда импорт 24 фоизга ошиб, 28,8 миллиард долларни ташкил этди. Иккинчи чоракда импорт ҳажми қарийб 14,9 миллиард долларга етган бўлса, январь–март ойларида 13,9 миллиард долларни ташкил этган.

Импортнинг асосий тоифаларини машина ва ускуналар, транспорт воситалари, кимё ва минерал маҳсулотлар, шунингдек, озиқ-овқат маҳсулотлари ташкил этди.

Савдо тақчиллиги бирламчи ва иккиламчи даромадлар бўйича ижобий кўрсаткичлар ҳисобига қисман қопланди. Биринчи ярим йилликда уларнинг сальдоси мос равишда 1,9 миллиард доллар ва 5,3 миллиард долларни ташкил этди. Биринчи чоракда иккиламчи даромадлар бўйича 2,5 миллиард доллар миқдорида ижобий сальдо қайд этилган бўлса, бирламчи даромадлар бўйича 43 миллион доллар миқдорида тақчиллик кузатилган.

Жорий операциялар ҳисоби тақчиллигини молиялаштириш тўғридан-тўғри, портфель ва бошқа инвестициялар билан боғлиқ операциялар, шунингдек, бошқа манбалар ҳисобига амалга оширилди.

Биринчи ярим йилликда тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларнинг соф оқими 2,3 миллиард долларни ташкил этди. Унинг қарийб 1,6 миллиард доллари иккинчи чорак ҳисобига тўғри келган. Портфель инвестицияларининг соф жалб қилиниши ҳажми эса биринчи чоракдаги 4,1 миллион долларга нисбатан қарийб 2 миллиард долларга етди.

Бошқа инвестициялар бўйича қарийб 1,5 миллиард доллар миқдорида соф оқим қайд этилди. Ушбу сумманинг қарийб 400 миллион доллари иккинчи чорак ҳисобига тўғри келган. Натижада молиявий ҳисобнинг манфий сальдоси биринчи чорак якунларидаги 5 миллиард доллардан биринчи ярим йилликда 7,5 миллиард долларга ошди.

Шу билан бирга, мамлакатнинг халқаро инвестициявий позицияси ҳам ўзгарди. Иккинчи чоракда Ўзбекистоннинг соф халқаро инвестициявий позицияси 8,3 миллиард долларга қисқарди — 1 апрелдаги 21,6 миллиард доллардан 1 июль ҳолатига 13,3 миллиард долларга тушди. Умуман, йил бошидан буён унинг қисқариши 34 фоизни ташкил этди.

Резидентларнинг ташқи активлари биринчи ярим йиллик якунларига кўра 1,1 миллиард долларга камайди. Биринчи чоракда эса, аксинча, улар 2,6 миллиард долларга ошган эди. Шу тариқа, иккинчи чоракда қисқариш қарийб 3,7 миллиард долларни ташкил этди.

Активлар динамикасига жаҳонда олтин нархининг пасайиши таъсир кўрсатди. Бунинг натижасида халқаро захиралар 2,5 миллиард долларга қисқарди. Шу билан бирга, тўғридан-тўғри ва бошқа инвестициялар бўйича активлар 1,4 миллиард долларга ошди.

Резидентларнинг ташқи мажбуриятлари январь–июнь ойларида 5,8 миллиард долларга кўпайди. Биринчи чоракда уларнинг ўсиши 534 миллион долларни ташкил этган бўлса, иккинчи чоракда ўсиш қарийб 5,3 миллиард долларга етди.

1 июль ҳолатига Ўзбекистоннинг давлат ташқи қарзи 41,7 миллиард долларни ташкил этди. 1 апрель ҳолатида бу кўрсаткич 40,5 миллиард доллар бўлган. Шу даврда корпоратив ташқи қарз 41,7 миллиард доллардан 42,4 миллиард долларга ошди. Натижада мамлакатнинг умумий ташқи қарзи аввалги чоракдаги 82,2 миллиард долларга нисбатан 84,1 миллиард долларга етди.

Марказий банк корпоратив ташқи қарз таркибига давлат кафолатисиз жалб қилинган хусусий сектор қарзлари киришини аниқлаштирди. Бундай қарзлар бўйича давлат мажбуриятлари мавжуд эмас, уларни қайтариш компаниялар ва банкларнинг ўз маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.

Шу билан бирга, Халқаро валюта жамғармаси баёнотида Ўзбекистонда қарз юки даражаси паст экани қайд этилган. Мамлакат ташқи қарзларининг салмоқли қисми имтиёзли шартларда жалб қилинган.

Дилафруз Ниязова
Дилафруз Ниязова

Дилафруз Ниязова 2025 йилдан буён UzDaily жамоасида фаолият юритиб, нашрнинг ўзбек тилидаги версияси учун масъулдир.