Ўзбекистон экспорт қарздорлигини сўндиришнинг вақтинчалик механизмини жорий этди

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев ташқи савдо операциялари бўйича корхоналарнинг муддати ўтган дебитор қарздорлигини сўндиришнинг вақтинчалик механизмини жорий этувчи фармонни имзолади.

Ҳужжатда қайд этилишича, тадбиркорлик субъектларидаги қарздорлик жаҳон бозорларидаги ноаниқлик, ташқи тўловлар ва банк ҳисоб-китобларига қўйилган чекловлар, шунингдек, айрим хорижий контрагентларнинг мажбуриятларни ўз вақтида бажармаслиги натижасида юзага келган.

Фармонга мувофиқ, 2027 йил 1 январга қадар бир марталик умумдавлат акцияси эълон қилинади. Унга кўра, экспорт операциялари бўйича активларни репатриация қилиш белгиланган муддатларда таъминланмаган ҳолатларда корхоналарга муддати ўтган дебитор қарздорликни ўз маблағлари ҳисобидан сўндиришга рухсат берилади.

Акция фармон кучга киргунига қадар юзага келган ва товарлар, ишлар ёки хизматларнинг амалда экспорт қилиниши натижасида шаклланган қарздорликка нисбатан татбиқ этилади. Бунда хорижий контрагент белгиланган муддатда тўловни амалга оширмаган бўлиши ва қарздорлик ташқи савдо операцияларининг «E-kontrakt» ахборот тизимида муддати ўтган қарз сифатида қайд этилган бўлиши лозим.

Акция устав капиталида давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахсларга, шунингдек, 50 фоиз ва ундан ортиқ улуши шундай юридик шахсларга тегишли бўлган ташкилотларга нисбатан татбиқ этилмайди.

Акция доирасида муддати ўтган қарздорликни хизмат кўрсатувчи банк кассалари орқали корхоналар ҳисоб рақамларига нақд валюта маблағларини киритиш йўли билан сўндиришга рухсат берилади. Бунда йўловчи божхона декларацияси ва ишончнома талаб қилинмайди. Бундай маблағлар кирим қилинганидан сўнг «E-kontrakt» тизимида муддати ўтган қарздорлик суммаси автоматик равишда камайтирилади, активларни репатриация қилиш таъминланмагани учун ундирилмаган жариманинг бир қисми эса киритилган суммага мутаносиб равишда ҳисобдан чиқарилади.

Шу билан бирга, ҳисоб рақамларига киритилган маблағлар экспортдан тушган валюта тушуми ҳисобланмайди ва қўшилган қиймат солиғининг ноль ставкасини қўллаш ҳуқуқини бермайди.

Фармоннинг алоҳида бўлими активларни репатриация қилишни таъминлаш бўйича виждонан амалга оширилган ҳаракатлар учун жавобгарликни юмшатади. 2027 йил 1 январдан бошлаб суд қуйидаги шартлардан камида биттаси мавжуд бўлганда репатриация таъминланмагани учун жарима миқдорини икки бараварга камайтиради: агар резидент ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун унга боғлиқ бўлган барча чораларни, жумладан, суд ёки арбитражга мурожаат қилишни амалга оширган бўлса; агар активларнинг 50 фоизидан ортиғи репатриация қилинган бўлса; ёки репатриация контрагент мамлакатидаги халқаро санкциялар, валюта операцияларига қўйилган тақиқлар ёки банк ва тўлов тизимларидаги узилишлар сабабли чекланган бўлса. Бунда енгиллик форс-мажор ҳолатларига нисбатан қўлланилмайди. Мазкур юмшатиш ҳам давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган ташкилотларга татбиқ этилмайди.

Фармон Олий судга бир ой муддатда «Валютани тартибга солиш тўғрисида»ги қонунга ўзгартишлар киритиш ҳақидаги қонун лойиҳасини тайёрлаш вазифасини юклади. Бизнес-омбудсман ва Савдо-саноат палатасига бир ҳафта муддатда акция мазмун-моҳиятини тушунтириш режасини тижорат банклари, Божхона ва Солиқ қўмиталари, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари билан ҳамкорликда тасдиқлаш топширилди. Божхона ва Солиқ қўмиталари муддати ўтган қарздорлиги мавжуд корхоналарга акция ҳақида хабарномалар юбориши керак.

Солиқ қўмитаси Божхона қўмитаси ва Марказий банк билан биргаликда акциянинг бориши ҳақида ҳар ой Президент Администрациясига ахборот тақдим этади. Акция натижалари бўйича якуний ҳисобот эса 2027 йил 1 февралга қадар тақдим этилиши лозим.