Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Open Bank Ўзбекистонда исломий банк фаолиятини амалга ошириш учун биринчи лицензияни олди. Марказий банк бошқаруви тегишли қарорни 2026 йил 23 октябрда қабул қилди.
28/1-сонли қарорга мувофиқ, акциядорлик жамиятига 1-И-сонли лицензия берилди. Ушбу лицензия «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги қонуннинг 5¹-моддасида назарда тутилган молиявий операцияларни амалга ошириш имконини беради.
Марказий банк мижозларга банк хизматларидан фойдаланишдан олдин молия ташкилотларининг зарур лицензиялари мавжудлигини регуляторнинг расмий сайти орқали текширишни тавсия қилди.
Исломий банк тизими қандай ишлайди?
Исломий банк фаолиятининг қонунчилик асоси 2026 йил 27 мартда қабул қилинган ва 29 июнда кучга кирган қонун билан яратилди. Унда исломий молиялаштиришнинг олтита тури белгиланган.
Мудораба капитални бошқарувчи томонга бериш ва кейинчалик олинган фойдани тақсимлашни назарда тутади. Вакала эса вакиллик шартномасига асосланади. Унга кўра, маблағлар ишончли вакил орқали тақдим этилади ёки жалб қилинади.
Муробаҳа усулида банк товарни харид қилади ва олдиндан келишилган устама нарх билан мижозга бўлиб тўлаш шарти асосида сотади. Салам шартномаси товар етказиб берилгунига қадар унинг ҳақини тўлашни назарда тутади. Мушорака томонларга лойиҳаларни биргаликда молиялаштириш ёки компаниялар капиталида иштирок этиш имконини беради. Ижара эса мол-мулкни ижарага беришни, жумладан, кейинчалик уни сотиб олиш имкониятини ҳам қамраб олади.
Қонун халқаро банк амалиёти ва Ўзбекистон қонунчилигига мувофиқ бўлган бошқа операцияларни амалга оширишга ҳам рухсат беради.
Исломий молиялаштиришда фоизли қарзлар ўрнига савдо устамалари, ижара тўловлари ва фойдани тақсимлаш механизмлари қўлланилади. Шу сабабли фоизларнинг мавжуд эмаслиги мижоз маблағларни бепул олади, дегани эмас.
Лицензия алоҳида исломий банк ташкил этиш учун ҳам, анъанавий тижорат банки таркибида «исломий дарча» очиш учун ҳам талаб қилинади. Иккинчи ҳолатда банк бир вақтнинг ўзида икки форматда ишлаши мумкин. Бироқ у анъанавий ва исломий операциялар ҳисобини алоҳида юритиши, ихтисослашган бўлинма ташкил этиши ҳамда тегишли молиявий стандартларга риоя этилишини назорат қилувчи кенгаш тузиши шарт.
Open Bank ёзда тайёргарликни бошлаган
Open Bank акциядорлари 2026 йил 29 июнда бўлиб ўтган йиллик умумий йиғилишда исломий банк фаолиятига ўтишни маъқуллаган. Шунингдек, улар аъзоларининг ваколат муддати уч йил бўлган Исломий молия кенгашини ташкил этиш тўғрисида қарор қабул қилган.
Банк раҳбариятига Марказий банкдан лицензия олиш учун ҳужжатларни тайёрлаш топширилган. Кенгаш аъзолигига номзодлар регулятор билан келишилиши, кенгаш фаолияти тўғрисидаги низом эса лицензия берилганидан кейин кучга кириши белгиланган.
Июль ойида Адлия вазирлиги банкларни лицензиялаш тартибига киритилган ўзгартишларни рўйхатдан ўтказди. Янги қоидалар исломий банклар ва «исломий дарчалар»ни очишга қўйиладиган талабларни белгилади. Улар қаторига уч йиллик бизнес-режа тайёрлаш, рискларни бошқариш механизмларини жорий этиш ва молиявий маҳсулотларнинг исломий стандартларга мувофиқлигини назорат қилиш киради.
Исломий молияни ривожлантириш режалари
2022 йилда Ўзбекистон микромолия ташкилотларига исломий молиялаштириш хизматларини кўрсатишга рухсат берди. 2024 йил июль ойида Марказий банк бундай операцияларни амалга ошириш қоидаларини, жумладан, мудораба, муробаҳа, мушорака, ижара ва салам бўйича тартибларни тасдиқлади.
2026 йил март ойида Президент Шавкат Мирзиёев исломий банк фаолиятини жорий этиш тўғрисидаги қонунни имзолади. Ҳукумат 2026–2030 йилларда исломий тамойиллар асосида тўлиқ фаолият юритадиган иккита банк ташкил этиш ва камида битта тижорат банкида тегишли бўлинмалар очиш ниятини эълон қилди. Дастлабки баҳоларга кўра, бу қўшимча равишда тахминан 1 миллиард АҚШ доллари миқдорида инвестиция ва депозитларни жалб қилиш имконини беради.
2025 йил октябрь ойида Марказий банк раисининг ўринбосари Аброрходжа Турдалиев 2030 йилгача мамлакатда 10 та исломий банк очиш истиқболлари ҳақида гапирган. Шунингдек, учта давлат банкида «исломий дарчалар» ташкил этиш масаласи муҳокама қилинган.
2026 йил апрель ойида Марказий банк раисининг ўринбосари Санжар Носиров зарур ҳуқуқий база шакллантирилган тақдирда, тўрт-бешта хорижий банк Ўзбекистон бозорига киришга қизиқиш билдирганини маълум қилди.
Июнь ойида регулятор 2026 йил охиригача исломий молиявий хизматларга оид еттитагача стандартни қабул қилиш режаларини эълон қилди. Уларни тайёрлаш ишларини Марказий банк ҳузуридаги Исломий молия кенгаши мувофиқлаштирмоқда.
Июль ойида Марказий банк банклар ҳузуридаги Исломий молия кенгашлари таркибига ва лицензия бериш шартларига қўйиладиган талабларни ҳам белгилади. Мажбурий ҳужжатлар қаторида уч йиллик бизнес-режа ҳам назарда тутилган.
