Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев 21 октябрь — Ўзбек тили байрами кунида лотин ёзувига асосланган алифбони такомиллаштириш тўғрисидаги қонунни имзолади. Бу ҳақда Президент Администрацияси раҳбари Саида Мирзиёева маълум қилди.
У қонун қабул қилинишини тарихий хатони тузатиш деб атади ва мамлакатда ёзувни ўзгартириш масаласи кўп йиллар давомида муҳокама қилинганини эслатди. Саида Мирзиёеванинг сўзларига кўра, у алифбони такомиллаштириш заруратини ҳали 2023 йил 11 декабрь куни жадидлар меросига бағишланган конференцияда кўтарган эди.
Президент Администрацияси раҳбари ўзгаришлар хавотир ва эътирозларга сабаб бўлиши мумкинлигини тан олди. Бироқ у ёзувни янгилаш алифбодаги камчиликларни бартараф этиш ва рақамли муҳитда ўзбек тилининг мавқеини мустаҳкамлаш учун зарурлигини таъкидлади.
Саида Мирзиёева ислоҳот амалдаги ҳужжатларни оммавий равишда алмаштиришни талаб қилмаслигини ҳам тушунтирди. Аввал берилган барча ҳужжатлар, миллий валюта ва қимматли қоғозлар ўзининг юридик кучини сақлаб қолади. Дарсликлар, пешлавҳалар ва йўл кўрсаткичлари эса харажатларни камайтириш мақсадида уларнинг хизмат муддати тугашига қараб босқичма-босқич янгиланади.
Унинг сўзларига кўра, қонуннинг айнан 21 октябрь куни имзоланиши рамзий аҳамиятга эга. Саида Мирзиёева такомиллаштирилган алифбо ёшларнинг саводхонлигини ошириш ва ўзбек тилининг нуфузини мустаҳкамлашга ёрдам беришидан умид билдирди.
Олий Мажлис Сенати алифбога киритиладиган ўзгаришларни 2026 йил сентябрь ойи бошида маъқуллаган, Қонунчилик палатаси эса тегишли қонунни июль ойи бошида қабул қилган эди.
Янги таҳрирда аввалги 26 та ҳарф ва учта ҳарф бирикмаси ўрнига 28 та ҳарф ва апостроф назарда тутилган. Sh, Ch, Oʻ ва Gʻ бирикмалари Ş, Ç, Ö ва Ğ ҳарфлари билан алмаштирилади. Бунда Ng энди алифбонинг алоҳида бирлиги сифатида қаралмайди.
Алифбо ислоҳоти 30 йилдан ортиқ давом этди
Ўзбекистон 1993 йилда лотин ёзувига асосланган алифбони қабул қилган. Унинг дастлабки вариантида Ş, Ç, Õ ва Ğ ҳарфларидан фойдаланилган, бироқ 1995 йилда улар Sh, Ch, Oʻ ва Gʻ бирикмалари билан алмаштирилган.
Лотин алифбосига тўлиқ ўтишни 2000 йилга қадар якунлаш режалаштирилган эди, аммо жараён ўнлаб йилларга чўзилди.
2020 йил октябрь ойида Мирзиёев ўзбек тилини ривожлантириш ва тил сиёсатини такомиллаштириш тўғрисидаги фармонни имзолади. Ҳужжатда янгиланган алифбога тўлиқ ўтишни таъминлаш учун ишчи гуруҳ тузиш назарда тутилган эди.
Алифбо ислоҳотининг турли вариантлари 2018, 2019 ва 2021 йилларда жамоатчилик муҳокамасига қўйилган. 2023 йилда эса муқобил вариант таклиф этилган.
Ҳарфлар таркиби ва уларнинг ёзилиши бўйича мунозаралар ўзгаришлар қонунчиликда мустаҳкамлангунига қадар бир неча йил давом этди.
