Шошилинч
7
Иқтисод

Fitch Наманган вилоятига BB- кредит рейтингини берди

Fitch Наманган вилоятига BB- кредит рейтингини берди
Fitch Наманган вилоятига BB- кредит рейтингини берди / Фото: Fitch Ratings.

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Халқаро Fitch Ratings рейтинг агентлиги Наманган вилоятига хорижий ва миллий валютадаги узоқ муддатли эмитент дефолти рейтингларини BB- даражасида берди. Рейтинглар бўйича прогноз барқарор. Бу ҳақда агентликнинг 16 ноябрдаги хабарида маълум қилинди.

Вилоятнинг хорижий ва миллий валютадаги қисқа муддатли рейтинглари B даражасида белгиланди. Fitch, шунингдек, Наманган вилоятининг мустақил кредит профилини bb- даражасида баҳолади.

Агентлик баҳосига кўра, рейтинг хавфлар профилининг заифлиги ва aa тоифасининг қуйи қисмида жойлашган молиявий профил уйғунлигини акс эттиради. Fitch баҳолаш жараёнида таққосланадиган ҳудудларнинг кўрсаткичларини ҳам ҳисобга олган.

Бюджет даромадлари ва харажатлари

Fitch маълум қилишича, Наманган вилояти даромадлари таркиби солиқ ва бюджет ислоҳотлари таъсирида ўзгаришларга мойил. Солиқ тушумларини давлат бошқарувининг турли даражалари ўртасида тақсимлаш ваколати марказий ҳукумат қўлида қолмоқда.

2025 йилда трансфертлар вилоят операцион даромадларининг 48 фоизини, солиқлар эса 47 фоизини ташкил этган. Қолган қисм турли йиғимлар ва тўловлар ҳисобига шаклланган. Шу билан бирга, солиқларнинг улуши 2021 йилдаги 35 фоиздан ошган, трансфертлар улуши эса 59 фоиздан камайган.

Агентлик иқтисодий пасайиш шароитида вилоятнинг ўз даромадларини ошириш имкониятларини чекланган деб ҳисоблайди. Солиқ ставкалари марказий ҳукумат томонидан белгиланади, солиқ тушумларининг тақсимоти ҳам унинг ваколатига киради.

Бюджет харажатлари таркиби ҳам паст даражадаги мослашувчанлик билан ажралиб туради. 2021–2025 йилларда харажатларнинг 90 фоиздан ортиғи мажбурий йўналишларга тўғри келган. 2025 йилда операцион харажатларнинг тахминан 46 фоизини иш ҳақи ва ходимларга бошқа тўловлар ташкил этган.

2021–2025 йилларда капитал харажатлар умумий харажатларнинг ўртача 8 фоизини ташкил қилган. Fitch ушбу даврда инфляция даражаси ҳам юқори бўлганини қайд этди. Унинг ўртача йиллик кўрсаткичи 10 фоизга етган.

Қарз юки ва ликвидлик

2025 йил охирида Наманган вилоятининг тўғридан-тўғри қарзи 13 млрд сўмни ташкил этган. У бюджетлараро қарзлардан иборат. Миллий қонунчилик ҳозирча вилоятга бозордан қарз жалб қилишни тақиқлайди.

Бундан ташқари, вилоят ўз ҳудудидаги лойиҳаларни амалга ошириш учун марказий ҳукумат томонидан халқаро молия ташкилотларидан олинган қарзларнинг бир қисмини қайтариши керак. 2025 йил охирида ушбу мажбуриятлар ҳажми 445 млрд сўмни ташкил этган.

Fitch амалдаги келишувлар бўйича маблағлар ўзлаштирилиши натижасида яқин йилларда ушбу қарз миқдори тахминан икки бараварга ошишини кутмоқда. Шу билан бирга, агентлик вилоятнинг умумий қарз юкини бюджет ҳажмига нисбатан мўътадил деб баҳолайди.

2025 йил охирида вилоят ҳисобварақларидаги пул маблағлари 255 млрд сўмни ташкил этган. Бироқ ушбу маблағларнинг салмоқли қисми муайян харажатлар учун захирага олинган. Вақтинчалик касса узилишларини қоплаш учун вилоят марказий ҳукуматдан қисқа муддатли бюджет қарзларини ҳам олиши мумкин.

Молиявий кўрсаткичлар прогнози

Fitch базавий сценарийсида прогноз даври давомида янги қарз олишга қўйилган чекловлар сақланиб қолишини тахмин қилмоқда. Янги қарзларнинг асосий манбаи марказий ҳукумат бўлиб қолади.

Рейтинг сценарийсида агентлик бозордан қарз жалб қилиш, капитал харажатларни ошириш ва бюджет тақчиллигини қарз маблағлари ҳисобидан молиялаштириш имкониятини ҳам ҳисобга олади.

Fitch ҳисоб-китобларига кўра, 2026–2030 йилларда қарзни қоплаш коэффициенти энг кўпи билан 7,9x ни ташкил этади. Қарзга хизмат кўрсатишнинг амалдаги харажатларини қоплашнинг медиан кўрсаткичи 3,4x даражасида бўлиши кутилмоқда, бюджетнинг қарз юки эса 50 фоиздан паст даражада қолади.

Агентлик операцион даромадларнинг ўртача йиллик ўсишини 8,1 фоиз, операцион харажатлар ўсишини эса 9,9 фоиз даражасида прогноз қилмоқда. Капитал балансининг ўртача йиллик манфий сальдоси 879 млрд сўмни ташкил этиши баҳоланган. Қарзнинг ўртача қиймати эса 15,2 фоиз даражасида белгиланган.

Агар мустақил кредит профили қайта кўриб чиқилиши натижасида bb- даражасидан пастга тушса, Fitch вилоят рейтингларини пасайтириши мумкин. Бундай қайта кўриб чиқишга сабаб бўлиши мумкин бўлган омиллардан бири қарзни қоплаш коэффициентининг 9x дан юқорига кўтарилишидир.

Мустақил кредит профили яхшиланса ва қарзни қоплаш коэффициенти барқарор равишда тахминан 7x гача пасайса, рейтингни ошириш имконияти пайдо бўлади.

Наманган вилояти Ўзбекистон ҳудудлари орасида аҳоли сони бўйича бешинчи ўринда туради. Вилоятда 3,2 млн киши ёки мамлакат аҳолисининг қарийб 8 фоизи истиқомат қилади. Аҳоли жон бошига ялпи ҳудудий маҳсулот кўрсаткичи мамлакат бўйича ўртача кўрсаткичнинг тахминан 55 фоизини ташкил этади.

Вилоят иқтисодиёти асосан кичик ва ўрта бизнес, қишлоқ хўжалиги, савдо ва хизмат кўрсатиш соҳаларига таянади. Fitch баҳосига кўра, ҳудуднинг саноат базаси ҳали ҳам чекланганлигича қолмоқда.

 

Дилафруз Ниязова
Дилафруз Ниязова

Дилафруз Ниязова 2025 йилдан буён UzDaily жамоасида фаолият юритиб, нашрнинг ўзбек тилидаги версияси учун масъулдир.