2019-йилдан бошлаб Ўзбекистонда мобил қурилмалар IMEI рақами бўйича рўйхатга олиниши шарт — буни қилмасангиз, оператор бир ой ичида хизмат кўрсатишни тўхтатади.
Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Кимдир чет элдан смартфон олиб келади, қариндошларидан совға сифатида олади ёки ишлатилган телефон сотиб олади — ва бир неча ҳафтадан сўнг баланс тўлансa, SIM-карта ишлаб турса ҳам, у маҳаллий оператор тармоғига уланмай қолади. Бунинг сабаби одатда битта: қурилма UZIMEI тизимида IMEI рақами бўйича ҳеч қачон рўйхатга олинмаган.
Мобил қурилмаларни мажбурий рўйхатга олиш Ўзбекистонда 2019-йил 1-апрелдан кучга кирган. Тартиб ва тўловлар Вазирлар Маҳкамасининг 2018-йил 22-октябрдаги 847-сонли ва 2019-йил 17-сентабрдаги 778-сонли қарорларида белгиланган. 2026-йил август ҳолатига кўра, тизимда 97,8 миллион дан ортиқ IMEI коди рўйхатга олинган, рўйхатга олиш тўловлари эса 3 триллион сўмдан ошган.
Келинг, IMEI нима эканлигини, мажбурий рўйхатга олиш қандай жорий этилганини, у қайси қурилмаларни қамраб олишини ва уни босқичма-босқич қандай амалга оширишни — Ўзбекистон фуқаролари ва хорижлик фуқаролар учун алоҳида-алоҳида кўриб чиқамиз.
Мазмуни
- №1. IMEI рақами нима ва у нима учун керак
- №2. Ўзбекистон мажбурий IMEI рўйхатга олишни қандай жорий этди
- №3. Қайси қурилмалар рўйхатга олиниши керак ва агар буни қилмасангиз нима бўлади
- №4. Ўзбекистон фуқароси IMEI кодини қандай рўйхатга олади: босқичма-босқич
- №5. Хорижлик фуқаро Ўзбекистонда IMEI кодини қандай рўйхатга олади: босқичма-босқич
- №6. IMEI рўйхатга олиш қанча туради ва уни қандай тўлаш мумкин
- №7. IMEI рўйхатга олиш ҳолатини қандай текшириш мумкин ва агар қурилма божхонада эълон қилинмаган бўлса нима қилиш керак
№1. IMEI рақами нима ва у нима учун керак
IMEI — ишлаб чиқарувчи SIM-модулли ҳар бир мобил қурилмага берадиган ноёб 15 хонали рақам. У оператор тармоғида маълум бир қурилмани аниқлайди ва, жумладан, ўғирланган ёки йўқолган қурилмани блоклаш учун ишлатилади.
Қурилманинг IMEI рақамини *#06# ни териш орқали билиб олиш мумкин — код экранда пайдо бўлади. У қутида, кафолат картасида ва баъзан батарея остидаги ёрлиқда ҳам кўрсатилган. Икки SIM-картали қурилмаларда икки алоҳида IMEI рақами бўлади ва уларнинг иккиси ҳам рўйхатга олиниши керак.
IMEI-ни телефон рақами ёки SIM-карта серия рақами билан аралаштириб юбормаслик керак: код қурилманинг ўзига боғланган ва оператор ёки SIM-картани алмаштирганда ўзгармайди.
№2. Ўзбекистон мажбурий IMEI рўйхатга олишни қандай жорий этди
Мажбурий IMEI рўйхатга олиш босқичма-босқич жорий этилди: операторлар аллақачон тўплаган маълумотлар асосида автоматик рўйхатга олиш 2019-йил 1-апрелда бошланган, UZIMEI операторлари орқали мустақил рўйхатга олиш эса 2019-йил 1-ноябрда жорий этилган. Лойиҳани ўшанда Ўзбекистон Республикаси Ахборот технологияларини ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги бошлаган — Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 21-декабрдаги ПФ-269-сонли фармонига кўра, у ҳозирги Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлигига айлантирилган.
Тизимни ўшанда Ўзбекистон Республикаси Ахборот технологияларини ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги Ички ишлар вазирлиги, Давлат божхона қўмитаси, "Ўзбекистон почтаси" АЖ, EPIGU (Интерактив давлат хизматлари ягона портали, my.gov.uz) оператори, "Узэлтехсаноат" тармоқ уюшмаси, мобил операторлар ва қурилма ишлаб чиқарувчилари билан биргаликда жорий этган. Лойиҳанинг мақсадлари сифатида мобил қурилмаларнинг ўғирланиши ва рухсатсиз фойдаланилишининг олдини олиш, GSMA стандартларига жавоб бермайдиган қурилмаларнинг муомаласини чеклаш ва ички бозорни қалбаки импорт маҳсулотларидан ҳимоя қилиш белгиланган.
- 2018-йил 22-октябр — Вазирлар Маҳкамасининг "Ўзбекистон Республикасида мобил қурилмаларни рўйхатга олиш тизимини тартибга солиш чора-тадбирлари тўғрисида"ги 847-сонли қарори лойиҳанинг ҳуқуқий асосини яратди.
- 2019-йил 1-апрел — Маҳаллий оператор тармоқларига аллақачон уланган қурилмаларнинг IMEI кодлари учун бутун мамлакат бўйлаб автоматик рўйхатга олиш бошланди.
- 2019-йил 17-сентабр — Вазирлар Маҳкамасининг 778-сонли қарори батафсил тартиб, рўйхатга олиш каналлари ва тўловларни тасдиқлади.
- 2019-йил 1-ноябр — Автоматик жараён қамраб олмаган қурилмалар учун UZIMEI операторлари, почта бўлимлари, SMS/USSD сўровлари ва my.gov.uz портали орқали мустақил рўйхатга олиш ишга туширилди.
- 2019-йил 1-декабргача — Рўйхатга олиш барча фойдаланувчилар учун бепул бўлган; шу санадан кейин у пуллик хизматга айланди.
№3. Қайси қурилмалар рўйхатга олиниши керак ва агар буни қилмасангиз нима бўлади
Рўйхатга олиш маҳаллий оператор тармоқларида ишлайдиган смартфонлар, оддий телефонлар, планшетлар ва SIM-модулли бошқа мобил қурилмаларни қамраб олади. Агар IMEI коди белгиланган муддатда рўйхатга олинмаса, қурилма GSM мобил алоқасига кириш ҳуқуқидан маҳрум бўлади.
2026-йил август ҳолатига кўра, тизимда жами 97,8 миллион дан ортиқ IMEI коди рўйхатга олинган, маълумотлар эълон қилинган пайтда яна 366,3 минг код рўйхатга олиш жараёнида бўлган. Дастур мавжуд бўлган даврда блокланган қурилмаларнинг умумий сони 20,1 миллионга етган.
Ўзбекистонда роуминг асосида бўлиб, маҳаллий оператор SIM-картасига уланмайдиган хорижлик фуқароларнинг қурилмалари учун рўйхатга олиш талаб қилинмайди.
- Смартфонлар — 72,5 миллион рўйхатга олинган қурилма.
- Оддий телефонлар — 20,3 миллион.
- Планшетлар — 1,4 миллион.
- Кўчма қурилмалар (масалан, SIM-модулли routerлар ва модемлар) — 238 минг.
- Бошқа қурилмалар — тахминан 3 минг.
№4. Ўзбекистон фуқароси IMEI кодини қандай рўйхатга олади: босқичма-босқич
Резидентлар IMEI кодини онлайн — BIRDA ёки MyGov мобил иловалари орқали ёки my.gov.uz портали орқали — ёки шахсан: UZIMEI операторлари пунктларида, почта бўлимларида ёки 1170 қисқа рақамига USSD ёки SMS сўрови орқали рўйхатга олиши мумкин.
Рўйхатга олиш учун ишлатиладиган абонент рақами ариза берувчининг ўз номига маҳаллий операторда рўйхатга олинган бўлиши шарт. Бу талаб қурилмаларни учинчи шахсларнинг шахсий маълумотларига уларнинг хабарисиз рўйхатга олишнинг олдини олиш учун мавжуд ва "Шахсга оид маълумотлар тўғрисида"ги Қонун қоидалари билан боғлиқ. Сўров юборилгандан сўнг тизим кодни текширади ва тўловни Payme, Click, Humo, Uzcard орқали ёки банкда амалга ошириш мумкин — одатда сўров берилгандан кейин белгиланган муддат ичида.
- BIRDA орқали онлайн: илованинг оммавий таклифини кўриб чиқиш → IMEI рўйхатга олиш бўлимига ўтиш → қурилманинг IMEI коди (ёки кодлари) билан электрон шаклни тўлдириш.
- MyGov орқали онлайн: иловада рўйхатдан ўтиш → "Мобил қурилманинг IMEI кодини рўйхатга олиш" хизматини танлаш → электрон шаклни тўлдириш.
- my.gov.uz орқали онлайн: порталга кириш → IMEI рўйхатга олиш хизматини танлаш → қурилма маълумотларини киритиш.
- UZIMEI операторида шахсан: пасспортни тақдим этиш → ўз номига маҳаллий операторда рўйхатга олинган абонент рақамини тақдим этиш → IMEI коди (ёки кодлари) билан қурилмани тақдим этиш → шаклни тўлдириш → хизмат ҳақини онлайн ёки нақд тўлаш.
- Почта бўлимида: пасспорт ва телефон билан шахсан ташриф буюриш; SIM-карта бир хил пасспортга рўйхатга олинган бўлиши керак; агар қурилма почта орқали келган бўлса, муҳрланган жўнатма ҳисоб-фактураси керак бўлади.
- *1170# USSD сўрови ёки 1170 рақамига SMS орқали.
№5. Хорижлик фуқаро Ўзбекистонда IMEI кодини қандай рўйхатга олади: босқичма-босқич
Маҳаллий операторнинг SIM-картасидан тармоққа биринчи уланиш санасидан бошлаб 60 кундан ортиқ фойдаланадиган хорижлик фуқаролар қурилмасининг IMEI кодини рўйхатга олдириши шарт — шахсан UZIMEI операторида, почта орқали ёки uzimei.uz сайтида онлайн, пасспорт ва қурилмани тақдим этиб.
Алоҳида туристик SIM-картадан фойдаланадиган саёҳатчилар, шунингдек, маҳаллий SIM-картасиз роуминг асосидаги норезидентлар IMEI рўйхатга олдирмасдан 60 кунгача мобил алоқадан фойдаланишлари мумкин. Дипломатик ваколатхона ходимлари учун рўйхатга олиш Ташқи ишлар вазирлиги ҳузуридаги Дипломатик корпусга хизмат кўрсатиш бошқармаси орқали амалга оширилади — у сўровни тизим операторига юборади; бу ҳолда рўйхатга олиш уч иш куни ичида пуллик асосда расмийлаштирилади.
- Ўз номига расмийлаштирилган, "норезидент" статусидаги маҳаллий оператор SIM-картасини олиш.
- Пасспортни ёки (фуқаролиги бўлмаган шахслар учун) биометрик саёҳат ҳужжатини тақдим этиш.
- IMEI коди (ёки кодлари) билан мобил қурилмани тақдим этиш — буни билиш учун *#06# ни теринг.
- Рўйхатга олиш шаклини уч усулдан бири билан тўлдириш: шахсан UZIMEI регистратори/операторида, почта бўлимида (пасспорт ва телефон билан) ёки uzimei.uz сайтида онлайн — сайт норезидентлар учун кеча-кундуз мавжуд.
- Рўйхатга олиш тўловини халқаро карта (VISA, Mastercard) ёки миллий карта (Humo, Uzcard) билан тўлаш.
№6. IMEI рўйхатга олиш қанча туради ва уни қандай тўлаш мумкин
Рўйхатга олиш тўлови ҳисоблаш базавий миқдори (ҲБМ)нинг фоизи сифатида ҳисобланади: жисмоний шахслар учун у эгаси белгиланган муддатда рўйхатга олдиришига қараб ҲБМнинг 20% дан 25% гачасини ташкил қилади; импортчилар учун эса ягона 20% ҲБМ белгиланган. Тўловни Payme, Click, Humo, Uzcard орқали ёки банкда амалга ошириш мумкин.
Импортчилар томонидан расман олиб келинган телефонларнинг харидорлари алоҳида IMEI рўйхатга олиш тўловини тўламайди — бу харажат қурилма импорт қилинаётганда аллақачон ҳисобга олинади. Идора бошқа фойдаланувчи тоифалари учун тўловни бекор қилишни режалаштирмаган: Телекоммуникация тармоқларини бошқариш республика маркази матбуот хизмати бошлиғи Аҳмаджон Орифжонов тушунтиришича, тизимни бепул қилиш уни сақлаш харажатларини давлат бюджетига юклашга олиб келади. Йиғилган маблағлар давлат бюджетига ҳамда тизимни сақлаш ва чекка ҳудудларда алоқа қамровини кенгайтиришга йўналтирилади.
№7. IMEI рўйхатга олиш ҳолатини қандай текшириш мумкин ва агар қурилма божхонада эълон қилинмаган бўлса нима қилиш керак
Қурилма ҳолатини *#06# ни териб кодини олиш, кейин уни USSD *1170#, 1170 рақамига SMS орқали ёки uzimei.uz сайтида сўраш орқали текшириш мумкин. Агар қурилма эълон қилинмасдан мамлакатга олиб кирилган бўлса, унинг IMEI кодини рўйхатга олишдан олдин у imei.customs.uz орқали божхона тўловини тўлаб, божхона расмийлаштирувидан ўтиши керак.
Чегaрадан телефонни шахсан олиб ўтаётган ҳар бир киши уни киришда — "Йўловчи декларацияси" иловаси орқали — барча IMEI кодларини кўрсатиб эълон қилиши керак. Агар киришда декларация берилмаган бўлса, божхона тўлов буюртмасининг ҳолатини imei.customs.uz сайтида текшириш ва расмийлаштириш мумкин: хизмат буюртма чиқарилганлигини кўрсатади ва IMEI рақами ва эгасининг ҳужжат тури ва рақамидан фойдаланиб сўров юборишга имкон беради. UZIMEI тизимида IMEI рўйхатга олиш фақат божхона тўлов буюртмаси чиқарилгандан ёки декларация тақдим этилгандан кейин мумкин бўлади.
- $1000 гача ва иккитагача телефон — ҳаво йўли орқали божхона тўловисиз олиб кириш.
- $500 гача, олти ойда бир телефон — темир йўл ёки сув транспорти орқали божхона тўловисиз олиб кириш.
- $300 гача, олти ойда бир телефон — автомобиль ёки пиёда орқали божхона тўловисиз олиб кириш.
- Белгидан ошган суммaнинг 30% — қурилма қиймати чегaрадан ошса тўланадиган божхона тўлови.
