Ўзбекистонда уй-жойни бўлиб тўлашга харид қилиш тақиқланмайди

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистонда 2027 йил 1 январдан бошлаб уй-жойни қурилиш компаниясидан тўғридан-тўғри бўлиб тўлаш шарти билан харид қилиш тақиқланмайди. 2026 йил 14 августдаги ПҚ–294-сонли президент қарорида белгиланган чекловлар қурилиш компанияларининг тўғридан-тўғри савдосига эмас, балки бўлиб тўлаш хизматлари операторлари фаолиятига тааллуқли. Бу ҳақда Ўзбекистон Адлия вазирлиги маълум қилди.

Вазирликнинг тушунтириши ижтимоий тармоқларда 2027 йил бошидан харидорлар уй-жойни босқичма-босқич тўлов асосида сотиб ола олмаслиги ҳақида хабарлар тарқалганидан сўнг берилди.

Қарорга мувофиқ, 2027 йил 1 январдан бошлаб бўлиб тўлаш хизматларини кўрсатувчи юридик шахслар, яъни ушбу хизмат операторлари фаолияти тартибга солинади. Ҳужжат 3-бандининг «д» кичик бандида оператор томонидан кўрсатиладиган бўлиб тўлаш хизмати объекти сифатида кўчмас мулкдан фойдаланиш мумкин эмаслиги белгиланган.

Адлия вазирлиги тушунтиришича, ушбу норма воситачи-операторнинг ўзининг бўлиб тўлаш хизмати доирасида уй-жойни харид қилиши ёки харидорга тақдим этишини тақиқлайди. У қурилиш компанияси ўз томонидан қурилган уй-жойни истеъмолчига тўловни қисмларга бўлиш шарти билан тўғридан-тўғри сотадиган ҳолатларга татбиқ этилмайди.

Бу қарор 3-бандининг «а» кичик бандида ҳам назарда тутилган. Унга кўра, сотувчи ўзининг товарини, иши ёки хизматини истеъмолчига тўғридан-тўғри босқичма-босқич тўлов шарти билан реализация қиладиган ҳолатлар бўлиб тўлаш хизматларига киритилмайди.

Ўзбекистон Марказий банки ҳам «Газета» сўровига жавобан ушбу талқинни тасдиқлади. Регуляторнинг таъкидлашича, кўчмас мулк бўлиб тўлаш оператори томонидан кўрсатиладиган хизмат объекти бўла олмайди. Бироқ қурилиш компаниясининг ўз уй-жойини харидорга тўғридан-тўғри қисмларга бўлиб тўлаш шарти билан сотиши қарорда белгиланган бундай хизмат тушунчасига кирмайди.

Марказий банк, шунингдек, улушли қурилиш доирасидаги инвестиция шартномалари, агар шартномавий муносабатлар бевосита қурилиш компанияси ва харидор ўртасида юзага келса, қарор билан тартибга солинадиган бўлиб тўлаш операторлари фаолиятига тааллуқли эмаслигини қайд этди.

Регулятор алоҳида тушунтириш бериб, янги талаблар товар ва хизматларнинг барча сотувчиларига автоматик равишда татбиқ этилмаслигини билдирди. Улар катта ҳажмда бўлиб тўлаш хизматларини кўрсатадиган ва белгиланган мезонларга жавоб берадиган ташкилотларга тааллуқли бўлади.

Қарор 3-бандининг «к» кичик бандига мувофиқ, товар истеъмол кредити тақдим этувчи ташкилотлар, агар чорак якунлари бўйича товарлар, ишлар ва хизматларни реализация қилишдан тушган айланмаси 500 миллион сўмдан ошса ва бўлиб тўлаш хизматларининг улуши ушбу айланманинг камида 50 фоизини ташкил этса, Марказий банкда ҳисобга қўйилиши ва тегишли реестрга киритилиши лозим бўлади.

Ишлаб чиқариш корхоналари ушбу талабдан мустасно қилинган.

Реестрга киритилган ташкилотларга бўлиб тўлаш хизматлари операторлари учун белгиланган талаблар қўлланилади. Шу билан бирга, товарни сотишнинг ўзи ушбу нормаларнинг сотувчига автоматик равишда татбиқ этилишини англатмайди.

Марказий банк мисол сифатида автомобиллар савдосини келтирди. Регулятор маълум қилишича, ташкилот янги талабларга тушадими-йўқми, деган масалани аниқлашда унинг фаолият модели, бўлиб тўлаш хизматини кўрсатиш факти ҳамда қарорда белгиланган мезонларга мувофиқлиги ҳисобга олинади.

Шу тариқа, ПҚ–294-сонли қарор уй-жойни бўлиб тўлашга харид қилишни тўлиқ тақиқламайди. Ҳужжат нормалари бўлиб тўлаш хизматларини кўрсатишда воситачи сифатида фаолият юритадиган ихтисослашган операторлар ишини тартибга солишга қаратилган.