Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар марказида «Ўзбекистонда декарбонизация йўналишлари: муаммолар ва имкониятлар» мавзусида экспертлар семинари бўлиб ўтди. Тадбир иссиқхона газлари чиқиндиларини камайтиришнинг узоқ муддатли сценарийлари ҳамда паст углеродли иқтисодиётга ўтишни молиялаштириш масалаларига бағишланди.
Тадбирда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Франция тараққиёт агентлиги (AFD), Иқлим иқтисодиёти институти (I4CE), Барқарор ривожланиш ва халқаро муносабатлар институти (IDDRI) вакиллари, шунингдек, Deep Decarbonization Pathways (DDP) халқаро ташаббуси ва Adelante ташкилоти экспертлари иштирок этдилар.
Семинар доирасида Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар марказининг Абдурашид Бозоров раҳбарлигидаги экспертлар гуруҳи Ўзбекистон иқтисодиётини декарбонизация қилишнинг узоқ муддатли сценарийлари бўйича тадқиқот натижаларини тақдим этди. Тадқиқот Франция тараққиёт агентлиги (AFD) кўмагида, IDDRI ва DDP халқаро тармоғининг методологик ёрдами асосида амалга оширилди.
Таҳлил Pathways Designer моделига асосланган бўлиб, у энергетика, саноат, транспорт, қурилиш ва бошқа тармоқларни ривожлантиришнинг турли сценарийлари 2050 йилгача ва ундан кейинги даврда иссиқхона газлари чиқиндилари ҳажмига қандай таъсир кўрсатишини баҳолаш имконини беради.
Модель устидаги ишлар 2025 йилда Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти (ИҲТТ) кўмагида SIPA лойиҳаси доирасида бошланган. 2026 йилда AFD кўмагида тадқиқот қамрови кенгайтирилди. Илк бор комплекс баҳолашга қишлоқ ва ўрмон хўжалиги, шунингдек, ердан фойдаланишнинг бошқа турларини қамраб олувчи AFOLU сектори киритилди.
Тадқиқотнинг ўзига хос жиҳати Ўзбекистоннинг миллий статистика маълумотлари ва стратегик ҳужжатларидан фойдаланилганидир. Бу иссиқхона газлари чиқиндиларини камайтиришнинг турли сценарийларини мамлакат ижтимоий-иқтисодий ривожланишининг устувор йўналишлари билан таққослаш ҳамда қабул қилинаётган қарорларнинг иқтисодиётнинг алоҳида тармоқларига таъсирини баҳолаш имконини беради.
Тадқиқотнинг долзарблиги Ўзбекистоннинг иқлим бўйича мажбуриятлари янгиланиши билан боғлиқ. Миллий даражада белгиланган ҳиссанинг янгиланган таҳрири (ОНУВ 3.0)га мувофиқ, Ўзбекистон 2035 йилга бориб ЯИМ бирлигига тўғри келадиган иссиқхона газлари чиқиндиларини 2010 йил даражасига нисбатан 50 фоизга камайтиришни назарда тутмоқда.
ОНУВ 3.0 маълумотларига кўра, иссиқхона газлари чиқиндиларини камайтириш чора-тадбирларини молиялаштиришга бўлган эҳтиёж 2030 йилгача 33,7 млрд доллар, 2035 йилгача эса қарийб 70 млрд доллар миқдорида баҳоланмоқда. Бунда 2030 йилгача молиялаштиришдаги маблағ етишмовчилиги 9,5 млрд долларни ташкил этади.
Паст углеродли иқтисодиётга ўтишни молиялаштириш
Иқлим иқтисодиёти институти (I4CE) экспертлари Луиз Кесслер ва Солен Метайе иштирокчиларни LTS Dashboard таҳлилий воситасидан фойдаланган ҳолда узоқ муддатли иқлим стратегияларини молиялаштириш ёндашувлари билан таништирдилар. Ушбу восита паст углеродли ривожланишнинг узоқ муддатли стратегиялари учун инвестиция эҳтиёжларини баҳолаш ва молиялаштиришни режалаштиришга мўлжалланган.
Ўзбекистоннинг миллий иқлим мақсадлари, амалдаги режалаштириш механизмлари ва маълумотлар мавжудлигини ҳисобга олган ҳолда LTS Dashboard воситасини мамлакат шароитига мослаштириш имкониятлари муҳокама қилинди.
Давлат ва хусусий молиялаштириш, яшил облигациялар, давлат-хусусий шериклик механизмлари ҳамда халқаро иқлим жамғармаларига алоҳида эътибор қаратилди.
Декарбонизация бўйича халқаро ёндашувлар
Adelante эксперти Сара Диа Ўзбекистоннинг яшил ўсиш бўйича стратегик дастури ижросига доир баҳолаш натижаларини тақдим этди.
DEXA, IDDRI ва DDP халқаро ташаббуси эксперти Георгий Сафонов Ўзбекистон иқтисодиётида иссиқхона газлари чиқиндиларини камайтиришни моделлаштириш бўйича комплекс баҳолаш натижаларини тақдим этди.
Асосий эътибор декарбонизациянинг тармоқлар бўйича сценарийлари, иқтисодий ривожланиш ва узоқ муддатли иқлим мақсадларига эришиш ўртасидаги ўзаро боғлиқликларга қаратилди.
Экспертлар муҳокамаси
Давра суҳбати давомида иштирокчилар Ўзбекистоннинг 2050 йилгача ва ундан кейинги даврдаги ижтимоий-иқтисодий ривожланиш истиқболлари, паст углеродли технологияларни қўллаш, барқарор молиялаштириш, инвестиция муҳити ва халқаро ҳамкорлик масалаларини муҳокама қилдилар.
Муҳокама декарбонизациянинг узоқ муддатли сценарийларига аниқлик киритиш, инвестицияларга бўлган эҳтиёжни белгилаш ҳамда Ўзбекистоннинг иқлим сиёсатини мониторинг қилиш механизмларини такомиллаштиришга қаратилди.
