Ўзбекистонда жамоатчилик учун аҳамиятли ташкилотлар реестри эълон қилинди

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги мамлакат тарихида илк бор жамоатчилик учун аҳамиятли ташкилотлар (Public Interest Entities — PIE) реестри шакллантирилгани ва эълон қилинганини расман маълум қилди.

Марказий банк билан яқин ҳамкорликда тайёрланган мазкур кенг қамровли рўйхат миллий иқтисодиёт ва ижтимоий соҳа учун стратегик аҳамиятга эга бўлган асосий хўжалик юритувчи субъектларни ўз ичига олади. Ушбу рўйхатга киритилиш корхоналар зиммасига молиявий ҳисобот юритиш, ташқи аудитдан ўтиш ва корпоратив бошқарув стандартлари соҳасида юқори мажбуриятлар ҳамда алоҳида қатъий талабларни юклайди.

Илк миллий реестрга республиканинг 425 та энг йирик компанияси киритилди. Рўйхатда энг кўп улуш банк-молия секторига тўғри келиб, ундан 226 та иштирокчи ўрин олган. Улар қаторига тижорат банклари, микромолия ва факторинг ташкилотлари, кафиллик институтлари, шунингдек, етакчи тўлов тизимлари ва рақамли сервислар киради.

Бундан ташқари, 14 та товар ва фонд биржалари ҳамда инвестиция фондлари, шунингдек, қимматли қоғозлари фонд биржасининг расмий котировка рўйхатига киритилган 96 та акциядорлик жамияти ҳам PIE мақомини олди.

Тижорат секторида рўйхатга сўнгги икки йил давомида учта қатъий мезонга барқарор равишда жавоб берган 132 та йирик хусусий компания киритилди. Улар активларининг баланс қиймати ва соф тушуми бир миллион базавий ҳисоблаш миқдоридан, яъни 412 миллиард сўмдан ортиқ бўлиши ҳамда ходимларнинг ўртача йиллик сони камида 500 нафарни ташкил этиши лозим.

Шунингдек, давлат улуши 50 фоиздан юқори бўлган ва худди шундай молиявий меъёрларга жавоб берадиган 44 та давлат корхонасига ҳам жамоатчилик учун аҳамиятли ташкилот мақоми берилди. Реестрга НГМК, АГМК, Uzum холдинги тузилмалари, «Ўзбекнефтгаз», UzAuto Motors, BYD, миллий авиация ва темир йўл ташувчилари, шунингдек, мамлакатнинг энг йирик алоқа операторлари ва цемент заводлари каби йирик саноат ҳамда рақамли компаниялар ҳам киритилган.

PIE институтини жорий этиш йирик бизнеснинг молиявий шаффофлигини тубдан ошириш ва Ўзбекистон аудит тизимини модернизация қилишга қаратилган. 2027 йил 1 январдан бошлаб, реестрга киритилган барча ташкилотлар бухгалтерия ҳисобини халқаро молиявий ҳисобот стандартлари (МСФО) асосида тўлиқ юритиши шарт бўлади.

2028 йил охирига қадар улар молиявий ҳисоботларни мустақил аудиторлик хулосалари ва барқарор ривожланиш (ESG) соҳасига оид маълумотлар билан бирга мунтазам эълон қилиб бориш тизимини йўлга қўйиши керак.

Эслатиб ўтамиз, мазкур қадам учун ҳуқуқий асос 2025 йил сентябрида Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев қарори билан яратилган эди. Декабрь ойида эса Вазирлар Маҳкамаси компанияларнинг якуний ҳисоботлари ҳар йили 15 июндан кечиктирмай очиқ эълон қилиниши бўйича аниқ тартиб-қоидаларни тасдиқлаган. Ҳукумат порталидаги реестрни янгилаб бориш Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳамда Марказий банк томонидан ҳар йили 1 июлга қадар мунтазам амалга оширилади.