Ўзбекистонда амалдорларнинг бизнесга ўтиши чекланади ва давлат харидларига сунъий интеллект назорати жорий этилади

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистонда коррупциянинг олдини олишда рақамли профилактикага ўтиш ва давлат хизматчиларининг хусусий секторга ўтишида янги чекловларни жорий этиш режалаштирилмоқда.

Тегишли чора-тадбирлар 16 февралда қабул қилинган, 2026 йилга мўлжалланган давлат дастурини тасдиқлаган президент фармонида мустаҳкамланган.

Ислоҳотларнинг асосий йўналишларидан бири сифатида собиқ амалдорлар учун «совиш даври» деб аталувчи тартибни жорий этиш назарда тутилган.

Ҳисоб палатасига 2026 йил май ойига қадар экс-давлат хизматчиларининг уларнинг тўғридан-тўғри ёки билвосита назоратида бўлган хусусий компанияларга ишга жойлашишини чекловчи тартибни ишлаб чиқиш топширилган.

Режага кўра, ишдан бўшаганидан кейин икки йил давомида бундай тузилмаларга ишга ўтиш фақат ички антикоррупция назорати хизмати хулосаси мавжуд бўлган тақдирдагина мумкин бўлади.

Ҳукумат органлари давлат секторидан бизнесга кадрларнинг «оқиб кетиши» билан боғлиқ ҳолатлар илгари мавжуд бўлганини очиқ тан олмоқда.

Хусусан, экспертлар доирасида энергетика вазири ва вице-премьер лавозимларида ишлаган Алишер Султоновнинг фаолияти бир неча бор муҳокама қилинган. Очиқ манбаларга кўра, у давлат хизматидан кетгач, нефтесервис компанияси Eriell’да маслаҳатчи бўлиб ишлаган, кейинчалик эса энергетик хавфсизлик бўйича президент маслаҳатчиси сифатида яна ҳокимият тизимига қайтган ва 2025 йил декабр ойида ушбу лавозимдан озод этилган.

Ислоҳот ишлаб чиқувчилари таянаётган халқаро амалиётда сезгир ва стратегик аҳамиятга эга ахборотга эга бўлган шахслар учун бундай чекловлар уч йилдан беш йилгача давом этиши мумкин ва кўпинча компенсация механизмлари билан бирга қўлланилади.

Шу билан бирга, ҳукумат рақамли воситаларга ҳам катта эътибор қаратмоқда. 2026 йил 1 сентябрига қадар Коррупцияга қарши курашиш агентлиги Бош прокуратура билан ҳамкорликда «Коррупция хавфлари харитаси» тизимини ишга тушириши лозим.

Электрон платформа 160 та давлат ташкилоти ҳамда 208 та туман ва шаҳарни қамраб олиб, энг заиф функциялар ва лавозимларни, коррупцияга оид жиноятлар статистикасини ҳамда аҳоли сўровлари натижаларини реал вақт режимида акс эттиради.

Ушбу маълумотлар муайян идоралар ва ҳудудларда хавфларни камайтиришга қаратилган манзилли чора-тадбирларни ишлаб чиқишда фойдаланилиши режалаштирилган.

2026 йил 1 мартдан бошлаб 32 та вазирлик, идора ва йирик давлат компанияларида комплаенс-назорат ва коррупцияга қарши курашиш бўйича раҳбар ўринбосари лавозимлари жорий этилади.

Бу ижтимоий ва иқтисодий блокка мансуб давлат органларини ҳам, шунингдек, «Ўзбекистон темир йўллари», Uzbekistan Airways, Uzbekistan Airports, «Ўзбекнефтгаз», «Ўзавтосаноат» ҳамда кон-металлургия комбинатлари каби асосий инфратузилмавий ва хомашё компанияларини ҳам қамраб олади.

Ислоҳотларнинг алоҳида йўналиши давлат харидларига тааллуқли. 2026 йил июнь ойига қадар сунъий интеллект элементларига эга автоматлаштирилган назорат тизимини жорий этиш режалаштирилмоқда. У тендер иштирокчиларининг аффилирланганлигини аниқлайди, боғлиқ шахсларнинг битта лотда иштирок этишини блоклайди ва виждонсиз ижрочилар реестрини шакллантиради.

Шубҳали алоқалар аниқланган тақдирда, огоҳлантириш хабарлари автоматик тарзда буюртмачилар ва назорат органларига юборилади.

Хусусий сектор учун «Тоза бизнес» миллий дастури ишга туширилади, у коррупцияга қарши кураш бўйича Бизнес хартиясини яратишни назарда тутади.

Антикоррупция стандартларини жорий этган компаниялар махсус белгилаш ва келгусида имтиёзлар олиш имкониятига эга бўлади. Ушбу механизмларни Иқтисодиёт ва молия вазирлиги 2026 йил май ойига қадар ишлаб чиқиши керак. Кутилмоқдаки, хартияга камида минг нафар тадбиркор қўшилади.

Давлат хизматчилари учун «Маслаҳатчи» чат-боти яратилади, у реал вақт режимида манфаатлар тўқнашуви ва қонунчиликдаги бошқа чекловлар бўйича маслаҳат беради.

Шунингдек, 2026 йил 1 апрелдан коррупцияга қарши кураш бўйича ягона медиа-портал фаолият бошлайди. Унда сунъий интеллект ҳар йили оммавий ахборот воситалари ва ижтимоий тармоқлардаги 15 минггача нашрни таҳлил қилиб, коррупция белгиларига оид сигналларни аниқлайди ва давлат органларининг жавоб чораларини баҳолайди.

Қўшимча равишда, йилига 30 минг нафаргача амалдорни ўқитишга мўлжалланган «Коррупцияга қарши курашиш бўйича виртуал академия» ишга туширилади.

Шунингдек, ҳукумат коррупция ва пора олиш учун замин яратаётган зиддиятлар ва ноаниқ ифодаларни бартараф этиш мақсадида 2000 дан ортиқ норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни инвентаризация қилишни режалаштирмоқда.