IATA: йўловчи оқими ва юк ҳаво ташувлари сиғим танқислиги шароитида ҳам барқарор ўсишни давом эттирмоқда

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Жаҳон авиация соҳаси 2025 йилни йўловчи ва юк ташишга бўлган талабнинг барқарор ўсиши билан якунлади. Бу ўсиш мавжуд сиғим етишмаслиги ва сақланиб қолаётган таркибий муаммоларга қарамасдан кузатилди.

Халқаро ҳаво транспорти ассоциацияси (IATA) йил якунлари бўйича ҳисоботни эълон қилди. Унда постковид инқирозидан кейинги тикланиш жараёни, шунингдек, яқин йилларда соҳанинг ривожланиш траекториясини белгилаб бериши мумкин бўлган янги тенденциялар акс этган.

Йўловчи ташувларида талаб барқарор ўсишни намоён этди. Йўловчи-километрларда (RPK) ҳисобланган умумий ҳажм 2024 йилга нисбатан 5,3 фоизга ошди, провоз сиғими (ASK) эса 5,2 фоизга ўсди. Юкланиш коэффициенти (PLF) 83,6 фоизга етди ва бу йиллик ташувлар ҳажми бўйича рекорд кўрсаткич бўлди.

Халқаро рейслар 7,1 фоизга ўсди, сиғим 6,8 фоизга ошди, юкланиш коэффициенти эса 83,5 фоизни ташкил этди.

Ички талаб нисбатан мўътадил суръатларда — 2,4 фоизга ўсди, юкланиш коэффициенти 83,7 фоиз бўлди. Бу ҳолат постковид давридаги кескин ўсишдан кейин барқарор тарихий суръатларга қайтишни кўрсатади.

Йўловчи ташувлар динамикасида ҳудудий фарқлар яққол намоён бўлди. Осиё–Тинч океани минтақаси энг юқори ўсиш суръатларини ва 84,2 фоизлик юкланиш даражасини қайд этди. Европа ҳам барқарор ўсишни намоён қилиб, юкланиш коэффициентини 84,8 фоизга етказди.

Шу билан бирга, Шимолий Америка йўловчи оқими ва провоз сиғими ўсишининг энг паст суръатларини кўрсатди, Лотин Америкасида эса юкланиш коэффициенти сезиларли даражада пасайди. Африка бозори эса нисбатан паст юкланиш коэффициентига қарамасдан, бошқа минтақаларга нисбатан рекорд даражадаги ўсишни қайд этди.

Ички авиақатновлар ҳам ташилган йўловчилар сони ва юкланиш коэффициенти бўйича рекорд кўрсаткичларга эришди, бироқ ўсиш суръатлари 2024 йилдаги кучли тикланишга нисбатан секинлашди.

Бразилия ички талаб ўсиши бўйича 11,1 фоиз кўрсаткич билан етакчи бўлди, АҚШ ички бозори эса 0,6 фоизга қисқарди. Японияда ички рейсларда юкланиш коэффициенти сезиларли даражада ошди (+3,4 фоиз пункт), Ҳиндистон эса 1,2 фоиз пунктга пасайишга қарамасдан, 85,2 фоизлик юқори юкланиш даражасини сақлаб қолди.

Юк ҳаво ташувлари ҳам мураккаб глобал шароитларга қарамасдан барқарор ўсишни давом эттирди.

Юк тонна-километрларда (CTK) ҳисобланган умумий талаб 3,4 фоизга, халқаро сегмент эса 4,2 фоизга ошди. Провоз сиғими (ACTK) 3,7 фоизга, халқаро йўналишларда эса 5,1 фоизга ўсди. Декабрь ойи йил давомидаги кучли кўрсаткичларни яна бир бор тасдиқлади: глобал талаб 4,3 фоизга, халқаро талаб эса 5,5 фоизга ўсди.

Юк ташиш даромаддорлиги йиллик ҳисобда атиги 1,5 фоизга пасайди, бу сўнгги уч йил ичидаги энг кичик пасайиш бўлиб, талаб ва таклиф ўртасидаги мувозанат аста-секин тикланаётганини кўрсатади.

Юк ташувлардаги ҳудудий динамика Осиё–Тинч океани минтақасида энг юқори ўсишни кўрсатди: талаб 8,4 фоизга, провоз сиғими эса 7,4 фоизга ошди. Шимолий Америка талаб пасайган ягона минтақа бўлди (-1,3 фоиз), Европа ташувчилари эса мўътадил ўсишни қайд этди (+2,9 фоиз).

Яқин Шарқ ва Лотин Америкасида талаб бироз ўсди, шу билан бирга провоз сиғими анча кўпроқ ошди, бу қувватларни стратегик қайта тақсимлашни акс эттиради. Африкада талаб 6,0 фоизга, провоз сиғими эса 7,8 фоизга ошди.

Асосий савдо йўналишлари таҳлили юк оқимларининг анъанавий Осиё – Шимолий Америка йўналишидан Осиё – Европа йўналиши фойдасига силжишини кўрсатди. Бу ҳолат тариф босими ва АҚШда de minimis имтиёзининг бекор қилиниши билан боғлиқ.

Талаб ўсиши Осиё ичида ҳамда Яқин Шарқ – Осиё йўналишида ҳам кузатилди, Европа – Яқин Шарқ ва Европа ичидаги йўналишларда эса пасайиш қайд этилди.

IATA бош директори Уилли Уолшнинг таъкидлашича, 2025 йил авиация соҳаси учун икки асосий муаммони очиқ намоён қилди: декарбонизация ва таъминот занжирларидаги муаммолар. Авиациянинг барқарор ривожланиши давлатлар томонидан фаол фискал қўллаб-қувватлашни, барқарор авиация ёқилғиси ишлаб чиқаришни тезлаштиришни ва авиапаркни модернизация қилишни талаб этади.