O‘zbekistonda amaldorlarning biznesga o‘tishi cheklanadi va davlat xaridlariga sunʼiy intellekt nazorati joriy etiladi

Toshkent, O‘zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekistonda korrupsiyaning oldini olishda raqamli profilaktikaga o‘tish va davlat xizmatchilarining xususiy sektorga o‘tishida yangi cheklovlarni joriy etish rejalashtirilmoqda.

Tegishli chora-tadbirlar 16 fevralda qabul qilingan, 2026 yilga mo‘ljallangan davlat dasturini tasdiqlagan prezident farmonida mustahkamlangan.

Islohotlarning asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida sobiq amaldorlar uchun «sovish davri» deb ataluvchi tartibni joriy etish nazarda tutilgan.

Hisob palatasiga 2026 yil may oyiga qadar eks-davlat xizmatchilarining ularning to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki bilvosita nazoratida bo‘lgan xususiy kompaniyalarga ishga joylashishini cheklovchi tartibni ishlab chiqish topshirilgan.

Rejaga ko‘ra, ishdan bo‘shaganidan keyin ikki yil davomida bunday tuzilmalarga ishga o‘tish faqat ichki antikorrupsiya nazorati xizmati xulosasi mavjud bo‘lgan taqdirdagina mumkin bo‘ladi.

Hukumat organlari davlat sektoridan biznesga kadrlarning «oqib ketishi» bilan bog‘liq holatlar ilgari mavjud bo‘lganini ochiq tan olmoqda.

Xususan, ekspertlar doirasida energetika vaziri va vitse-premyer lavozimlarida ishlagan Alisher Sultonovning faoliyati bir necha bor muhokama qilingan. Ochiq manbalarga ko‘ra, u davlat xizmatidan ketgach, nefteservis kompaniyasi Eriell‘da maslahatchi bo‘lib ishlagan, keyinchalik esa energetik xavfsizlik bo‘yicha prezident maslahatchisi sifatida yana hokimiyat tizimiga qaytgan va 2025 yil dekabr oyida ushbu lavozimdan ozod etilgan.

Islohot ishlab chiquvchilari tayanayotgan xalqaro amaliyotda sezgir va strategik ahamiyatga ega axborotga ega bo‘lgan shaxslar uchun bunday cheklovlar uch yildan besh yilgacha davom etishi mumkin va ko‘pincha kompensatsiya mexanizmlari bilan birga qo‘llaniladi.

Shu bilan birga, hukumat raqamli vositalarga ham katta eʼtibor qaratmoqda. 2026 yil 1 sentyabriga qadar Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi Bosh prokuratura bilan hamkorlikda «Korrupsiya xavflari xaritasi» tizimini ishga tushirishi lozim.

Elektron platforma 160 ta davlat tashkiloti hamda 208 ta tuman va shaharni qamrab olib, eng zaif funksiyalar va lavozimlarni, korrupsiyaga oid jinoyatlar statistikasini hamda aholi so‘rovlari natijalarini real vaqt rejimida aks ettiradi.

Ushbu maʼlumotlar muayyan idoralar va hududlarda xavflarni kamaytirishga qaratilgan manzilli chora-tadbirlarni ishlab chiqishda foydalanilishi rejalashtirilgan.

2026 yil 1 martdan boshlab 32 ta vazirlik, idora va yirik davlat kompaniyalarida komplayens-nazorat va korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha rahbar o‘rinbosari lavozimlari joriy etiladi.

Bu ijtimoiy va iqtisodiy blokka mansub davlat organlarini ham, shuningdek, «O‘zbekiston temir yo‘llari», Uzbekistan Airways, Uzbekistan Airports, “O‘zbekneftgaz”, “O‘zavtosanoat” hamda kon-metallurgiya kombinatlari kabi asosiy infratuzilmaviy va xomashyo kompaniyalarini ham qamrab oladi.

Islohotlarning alohida yo‘nalishi davlat xaridlariga taalluqli. 2026 yil iyun oyiga qadar sunʼiy intellekt elementlariga ega avtomatlashtirilgan nazorat tizimini joriy etish rejalashtirilmoqda. U tender ishtirokchilarining affilirlanganligini aniqlaydi, bog‘liq shaxslarning bitta lotda ishtirok etishini bloklaydi va vijdonsiz ijrochilar reyestrini shakllantiradi.

Shubhali aloqalar aniqlangan taqdirda, ogohlantirish xabarlari avtomatik tarzda buyurtmachilar va nazorat organlariga yuboriladi.

Xususiy sektor uchun «Toza biznes» milliy dasturi ishga tushiriladi, u korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha Biznes xartiyasini yaratishni nazarda tutadi.

Antikorrupsiya standartlarini joriy etgan kompaniyalar maxsus belgilash va kelgusida imtiyozlar olish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Ushbu mexanizmlarni Iqtisodiyot va moliya vazirligi 2026 yil may oyiga qadar ishlab chiqishi kerak. Kutilmoqdaki, xartiyaga kamida ming nafar tadbirkor qo‘shiladi.

Davlat xizmatchilari uchun “Maslahatchi” chat-boti yaratiladi, u real vaqt rejimida manfaatlar to‘qnashuvi va qonunchilikdagi boshqa cheklovlar bo‘yicha maslahat beradi.

Shuningdek, 2026 yil 1 apreldan korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha yagona media-portal faoliyat boshlaydi. Unda sunʼiy intellekt har yili ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlardagi 15 minggacha nashrni tahlil qilib, korrupsiya belgilariga oid signallarni aniqlaydi va davlat organlarining javob choralarini baholaydi.

Qo‘shimcha ravishda, yiliga 30 ming nafargacha amaldorni o‘qitishga mo‘ljallangan «Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha virtual akademiya» ishga tushiriladi.

Shuningdek, hukumat korrupsiya va pora olish uchun zamin yaratayotgan ziddiyatlar va noaniq ifodalarni bartaraf etish maqsadida 2000 dan ortiq normativ-huquqiy hujjatlarni inventarizatsiya qilishni rejalashtirmoqda.