Bokuda O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi ittifoqchilik munosabatlari arxitekturasi muhokama qilindi

Toshkent, O‘zbekiston (UzDaily.uz) — 2026-yil 19-fevral kuni O‘zbekiston Respublikasining Bokudagi elchixonasida "O‘zbekiston - Ozarbayjon: ittifoqchilik hamkorligi arxitekturasi" mavzusida davra suhbati bo‘lib o‘tdi.

Muhokamada O‘zbekiston va Ozarbayjonning yetakchi tahlil markazlari va tadqiqot muassasalari ekspertlari, jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti (SMTI) va Markaziy Osiyo xalqaro instituti (MOXI) vakillari ishtirok etdi.

Ishtirokchilar O‘zbekiston-Ozarbayjon munosabatlarining bugungi holati, iqtisodiy va investitsiyaviy hamkorlikning istiqbolli yo‘nalishlari, transport va energetika yo‘laklarini rivojlantirish, shuningdek, ta’lim, fan, madaniyat va raqamli transformatsiya sohalaridagi hamkorlik salohiyatini muhokama qildilar. Ozarbayjonning Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlari Maslahat uchrashuvlariga qo‘shilishining strategik ahamiyati, Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkazning mintaqaviy o‘ziga xosligi va mintaqalararo bog‘liqligini shakllantirish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

Davra suhbati O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi ekspertlik hamkorligining yuksak darajasini namoyon etib, ikki mamlakatning ittifoqchilik munosabatlari Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz mintaqaviy arxitekturasining strategik elementi ekanligini tasdiqladi hamda iqtisodiy, madaniy va texnologik kooperatsiya uchun uzoq muddatli istiqbollarga ega ekanligini ko‘rsatdi.

 Anjumanda so‘zga chiqqan SMTI direktorining birinchi o‘rinbosari Akramjon Ne’matov so‘nggi yillarda O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi munosabatlar sifat jihatdan tubdan o’zgarganini ta’kidladi. 2017-yildan boshlab strategik sheriklikdan to‘laqonli ittifoqchilik munosabatlariga o‘tildi.

Agar ilgari o‘zaro aloqalar asosan epizodik xarakterga ega bo‘lib, amaldagi kon’yunkturaga  bog‘liq bo‘lgan bo‘lsa, bugungi kunda u yuksak darajadagi institutsional va strategik darajaga yetdi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, "bu transformatsiya O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ochiqlik siyosati va keng ko‘lamli islohotlari, shuningdek, Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyevning strategik yo‘li tufayli amalga oshirildi. Aynan ularning strategik qarashlari, shaxsiy yetakchiligi va ishonchli muloqoti yaqinlashuvning asosiy omiliga aylandi."

Diplomatik munosabatlar o‘rnatilganidan buyon jami 22 ta oliy darajadagi o‘zaro tashriflar amalga oshirilgani, ularning yarmidan ko‘pi so‘nggi sakkiz yilga to‘g‘ri kelgani ta’kidlandi. Davlat rahbarlari yiliga bir necha marta ko‘p tomonlama platformalarda ham muntazam uchrashib turadilar. 2017-2025-yillarda 200 ga yaqin oliy va yuqori darajadagi tashriflar va uchrashuvlar, jumladan, Bosh vazirlar, vazirlar va parlament delegatsiyalari uchrashuvlari bo‘lib o‘tdi.

"2024-yilda Ittifoqchilik munosabatlari to‘g‘risidagi shartnomaning imzolanishi uzoq muddatli manfaatlarimizning mos kelishi, asosiy xalqaro masalalar bo‘yicha o‘zaro qo‘llab-quvvatlash va xavfsizlik, iqtisodiyot va barqaror rivojlanish sohasidagi siyosatni muvofiqlashtirishga tayyorligimizni tasdiqlagan sifatli bosqich bo‘ldi," - deya tushuntirdi ekspert.

Akromjon Ne’matov mamlakatlar o‘rtasidagi muloqotni institutsionallashtirish muhimligini alohida ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, “2023-yilda Oliy davlatlararo kengash tuzilgan bo‘lib, uning birinchi yig‘ilishi 2024-yil avgustda, ikkinchisi esa 2025-yil iyulda bo‘lib o‘tdi. Tashqi ishlar vazirliklari o‘rtasida, 2024-yildan boshlab esa Xavfsizlik kengashlari kotibiyatlari o‘rtasida muntazam maslahatlashuvlar o‘tkazib kelinmoqda, hukumatlarning iqtisodiy bloklari faol hamkorlik qilmoqda. Ikkinchi yo‘nalish platformasi sifatida Ekspertlar kengashi ishga tushirildi”.

Bundan tashqari, SMTI vakili ta’kidlaganidek, ikki tomonlama muloqot yanada kengroq formatlarga integratsiyalashgan. Bular: O‘zbekiston–Ozarbayjon–Turkiya, O‘zbekiston–Ozarbayjon–Turkmaniston uch tomonlama uchrashuvlari, O‘zbekiston–Qozog‘iston–Ozarbayjon energetika sherikligi, shuningdek, TDT, MDH va SHHT doirasidagi hamkorlikni muvofiqlashtirishdir. "Mohiyatan, ikki tomonlama munosabatlar mintaqaviy hamkorlik arxitekturasining tayanch qismiga aylandi", — deya hisoblaydi ekspert.

Parlamentlararo va biznes-muloqotga alohida e’tibor qaratilmoqda. Akramjon Ne’matovning so‘zlariga ko‘ra, "birgina so‘nggi uch yil ichida 20 dan ortiq yuqori darajadagi parlamentlararo muloqotlar bo‘lib o‘tdi. 2025-yilda Xiva shahrida Birinchi parlamentlararo forum tashkil etilib, Xiva deklaratsiyasi va Amaliy chora-tadbirlar rejasi qabul qilindi. Mamlakatlarimiz parlamentlari ittifoqchilikni qonunchilik yo‘li bilan qo‘llab-quvvatlab, tashqi siyosatning faol subyektiga aylanmoqda. Biznes-muloqotni institutsionallashtirish muhim vositaga aylandi: 2020-yildan buyon Qo‘shma ishbilarmonlar kengashi faoliyat yuritmoqda, hukumatlararo komissiya 2017-yildan keyin beshta yig‘ilish o‘tkazdi."

Ekspert iqtisodiy hamkorlikning muvaffaqiyatlarini ta’kidladi. Xususan, 2017-yildan buyon tovar ayirboshlash hajmi 9,5 barobarga - 32,4 million dollardan 2025-yilda 300 million dollardan oshdi, o‘rtacha yillik o‘sish sur’ati 32-34 foizni tashkil etdi. O‘zbekiston eksporti 8 barobarga, Ozarbayjondan import 16 barobarga oshdi, bunda tovar guruhlari soni kamida ikki barobarga kengaydi. Xomashyo modelidan savdo tarkibini diversifikatsiyalashga o‘tish va yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ulushining asta-sekin o‘sib borishi kuzatilmoqda.

Ta'kidlanishicha, hamkorlik asta-sekin savdodan investitsiya va ishlab chiqarish kooperatsiyasiga o'tmoqda: O'zbekistonda Ozarbayjon kapitali ishtirokidagi taxminan 280 ta korxona faoliyat yuritadi. 2023-yil fevral oyida 500 million dollarlik ustav kapitaliga ega qo'shma investitsiya fondini tashkil etish to'g'risida shartnoma imzolandi, bu esa mashinasozlik, energetika, yengil sanoat va oziq-ovqat ishlab chiqarish sohalarida yirik qo'shma loyihalarni amalga oshirish imkonini berdi.

SMTI vakili mintaqalararo hamkorlikni rivojlantirishga ham e’tibor qaratdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, "uch bora mintaqa forumi (Toshkent, Guba, Boku) o‘tkazildi, shaharlar va viloyatlar o‘rtasida birodarlik aloqalari to‘g‘risida o‘nlab shartnomalar imzolandi. Faqat so‘nggi ikki yil ichida juft hududlar soni 4 tadan 11 taga ko‘payib, O‘zbekiston hududining 80 foizini va Ozarbayjonning asosiy iqtisodiy va madaniy markazlarini qamrab oldi. Biz davlatlararo muloqotning vertikal modelidan mahalliy hokimiyat organlari va biznesni o‘z ichiga olgan hududlararo sheriklikning tarmoq modeliga o‘tmoqdamiz. Tranzit tashuvlarining 2,1 barobar o‘sishi, aviaqatnovlarning faol rivojlanishi (haftasiga 14 ta muntazam qatnov) hamda yaqin ishbilarmonlik va gumanitar aloqalarning shakllanishi alohida e’tiborga loyiqdir."

Ekspert madaniy-gumanitar hamkorlikning ahamiyatini alohida ta’kidladi. "Madaniyat kunlari, kinofestivallar, ko‘rgazmalar va media forumlar muntazam o‘tkazib kelinmoqda. Birgina so‘nggi to‘rt yilda 40 ga yaqin qo‘shma madaniy-gumanitar tadbirlar o‘tkazildi. Ayniqsa, 2025-yilda 130 dan ortiq delegatsiyalar ishtirokida o‘tkaziladigan birinchi OTM rektorlari forumi e’tiborga molik bo‘lib, bu umumiy ta’lim makonining shakllanayotganini ko‘rsatadi," - dedi Akramjon Ne’matov.

Ekspert o‘z nutqida ikki tomonlama iqtisodiy hamkorlikni yanada kengaytirish, kichik va o‘rta biznes o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikni rag‘batlantirish, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash borasidagi sa’y-harakatlarni muvofiqlashtirish, madaniy-gumanitar aloqalarni mustahkamlash va odamlar o‘rtasidagi muloqotni kengaytirish bo‘yicha istiqbolli tashabbuslarni qayd etdi.

SMTI vakili zamonaviy ittifoqchilik strategik pragmatizm, tarixiy-madaniy yaqinlik va uzoq muddatli modernizatsiya maqsadlarining mos kelishiga asoslanishiga e’tibor qaratdi. "Ittifoqchiligimiz hech kimga qarshi qaratilmagan. U barqarorlikni mustahkamlash, transport, energetika va gumanitar o‘zaro bog‘liqlikni rivojlantirish, shakllanayotgan ko‘p qutbli dunyoda davlatlarimizning subyektivligini oshirishga qaratilgan. O‘zbekiston-Ozarbayjon munosabatlari bugungi kunda shakllanayotgan transkaspiy makoni arxitekturasining tizim hosil qiluvchi qismi hamda Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz tutashishining tayanch nuqtasidir," - deya xulosa qildi Akramjon Ne’matov.